محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
89
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
مس گذارند . و اگر سرخ خواهند استخوان را ده روز در شير بخيسانند تا بسيار نرم شود ، پس بيرون آورده [ سه روز ] در رنگ لاك بگذارند . و اگر لاجوردى خواهند تا ده دوازده يوم اضافه ماست و شير كنند . و اگر زرد مطلب باشد ، هر روز چهار مثقال زردچوبه اضافه نمايند تا چهل يوم تدبير كنند . چون استخوان را با پوست بيخ لفاح تا شش ساعت بجوشانند ، به غايت مطيع گرديده و از مجربات است . عمل ذهب فرعونى : كه در رنگ فرق از ذهب ندارد ، سواى آن كه در آتش سياه مىشود و اگر اصلاح او توان نمود ، كمال اوست : برادهء حديد را با زرنيخ بسيار بسايند و با آب بشويند تا رفع زرنيخ شود به قدرى ، آن گاه در بوته گذارند و چون نزديك به ذوب رسد به قدر نه مثل آن نحاس اضافه كرده بگذارند . عمل برنج دمشقى : و او را رومى نيز گويند ، رنگين تر از اقسام برنجها و شبيه به ذهب مىباشد : مس را صفحهء بسيار رقيق كرده ، به قدر درهمى ريزه كنند و ربع آن روى توتيا را نرم سائيده ، با شيرهء مويز [ سرشته ، ] قرص ساخته ، بر روى سفال آب نديده [ گذاشته ] آتش در زير آن كنند تا سوخته و صلب گردد ، پس بار ديگر سائيده ، با ثلث آن زجاج مسحوق آميخته ، ريزههاى مس را با او تلحيف نموده ، به آتش بسيار تند بگذارند . عمل تذهيب : كه مطلا عبارت از آن است : صفايح رقيق ذهب را به مقراض ريزه كرده ، با سه مثل آن زيبق ملقمه كنند ، پس مس و نقره و برنج را تمر هندى ماليده ، چرك او را زايل نموده و بر روى آتش نرم گرم كرده ، ملقمه را به آن بمالند و بر روى آتش اندك زمانى گذارند تا رفع سيماب شده ، رنگ ذهب ظاهر گردد . اگر قبل از تطليه يك جزء روى توتيا را با پنج جزء سيماب سائيده ملقمه كنند و بر سطح اشياء مذكوره ماليده به آتش رفع سيماب نمايند ، نائب مناب تطليهء ذهب است . پس اگر بعد از آن تطليه به ملقمه ذهب كنند بسيار رنگين شود و چون يك جزء نقرهء قناط و خالص آن را در سه جزء عبد بمالند ، حل شود و به دستور ، مطلا و مفضض كنند . عمل زرنشان : كه محتاج به آلات نباشد . بايد سطح آهن و امثال او را صيقلى كرده به اين [ اسم ] كه مذكور مىشود به قلم نقاشى هر نقشى كه خواهند بكنند و بعد از خشكى آن در آتش بتابند تا اجزاء در آن نفوذ كند پس جلاء دهند . و از اسرار مجربّه است : ورق