جلد دوم [ ادامه كتاب تحفة المؤمنين ] [ تشخيص چهارم در مداواى سموم ] تشخيص رابع : در مداواى سموم مشتمل بر پنج فصل است : اوّل : در تدبير منع سموم و احتراز از آن . دوّم : در تدابير مشتركه سموم . سوم : در تدابير سموم مشروبه . چهارم : در تدابير سموم ملذوعه . پنجم : در بيان آنچه حشرات از آن گريزند . فصل اوّل : در تدابير منع تأثير سموم و احتراز از آن از جمله مجربات است كه چون طفل را در روز ولادت قبل از آن كه شير دهند قدر حبه‌اى از اشك چشم گاو كوهى كه در تقعير تحت چشم او منجمد مىگردد و مسمى به ترياك گاو گوهى است و در ايل مذكور شد بر كام طفل بمالند ، در ايام حيات از سموم مشروبه و ملذوعه متضرر نگردد و به دستور در آن وقت از فاد زهرمعدنى بر كامش بمالند و سه روز متوالى هر روز به قدر برنجى با شير بدهند همين اثر دارد و از اين جمله شرب نارجيل بحرى است كه در هر ماهى دو بار به قدر برنجى با گلاب ساييده بنوشند از ضرر جميع سموم محفوظ خواهند بود و به دستور شرب فادزهر معدنى در هر ماهى دو سه بار به قدر قيراطى تا يك دانگ همين اثر دارد و از اين جمله شرب تخم مخلِّصه است كه در اوّل تحويل شمس به حمل ، سه روز و روزى يك مثقال از آن تناول نمايند و مجربّين را اعتقاد آن است كه تا يك سال از مطلق سموم متضرر نگردد و بعضى مخصوص سم هوامّ دانسته‌اند نه مطلق سموم و متّفق عليه اطبا است كه چون حزنبل را يك شب در شير خيسانيده بنوشند در مدت العمر هيچ سمّىّ در او اثر نمىكند . اما احتراز از سموم منوط بر آن است كه از اطعمه و اشربه كه بىسرپوش در موضع