محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
48
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
ديگ چوب چينى را از لاى و دُرد مطبوخ سابق او پاك كرده و هر چه مضمحل نشده رنگش سياه نگشته باشد ، اضافهء چوب چينى لاحق نمايند كه باعث قوت آن مىگردد . و بعضى فرمودهاند كه بايد يك بار هر روز جوشيدهء او را خشك كرده بار ديگر به دستور سابق جوشانيده بنوشند و به اعتقاد حقير آن كه اگر او را بعد از فراق خوردن چينى بجوشانند و به جاى آب و عرقها مدتى بنوشند در بعضى امراض مستحكم ، به غايت نافع و بهتر از گلاب و ساير عرقهاست و مدت پرهيز ، اقل آن دو ماه و اكثر يك سال و متّوسط شش ماه بايد . در ايام پرهيز ، اجتناب از لبنيّات سواى روغن و از جميع ترشيها و سبزيها و ميوههاى تازه لازم است و شيرينى نيز به افراط خوب نيست و تا چهل يوم جماع نبايد كرد و اعراض نفسانى مثل همّ و غمّ و غضب مفرط ، به غايت مضرّ است و آن چه به خاطر فاتر مىرسد آن است كه پرهيز بايد موافق علت و مزاج باشد ؛ چه محرور المزاج را شربت انارين و بعضى از بقول بارده و ترشيهاى خفيف داده و اصلًا ضررى مشاهده ننموده و بلكه باعث تعديل گشته و بهترين اوقات استعمال آن ، مبرود المزاج را فصل بهار و محرور را اواسط پائيز است و ساير خواص چوب چينى در مفردات مذكور شد . دستور آشاميدن چوب چينى به طريق قهوه : جوشانيدن او به طريقى است كه مذكور شد و مقدار او تا هفت مثقال كافى است و آب او تا نهصد مثقال كه به نصف رسد و هيمه تا پنجْ چهارِ يك تبريز آب را به نصف مىرساند و مشروط به دستورى است كه مذكور گرديد از نخوردن آب و نرفتن حمام و نكردن جماع و امثال آن و در اين دستورات اصلًا ضررى در هيچ مزاجى مظنون نمىگردد . و قلت مقدار و كثرت آن و كمى و زيادتى آن به حسب هر مزاج و هر علتى متفاوت است و كليه بايد در ايام شرب او اصلا آب نخورد ، پس اگر آب زياده ميل شود ، زياده بايد گردد و اگر كمتر خواهش كنند ، هيمه را زياده بسوزانند تا آب كمتر از نصف بماند و قوتش قوىتر گردد و اگر كمىِ قوت به كثرت شرب باشد ، كمتر بجوشانند تا آب بيشتر بماند و قوتش كمتر باشد و اين قاعدهء عظيمى است به جهت توافق امزجه . دستور نقوع چينى : كه به جهت محرور المزاج و خفقان و ناقهين و تقويت اعضا و قوى و امزجهء اطفال ، نافع است . و در فصل گرمى هوا ، موافق چوب چينى را از يك مثقال