محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )

49

تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )

تا هشت مثقال بايد سوهان نمود و در عرقهاى مناسبه و ادويهء موافقه سه شبانه روز در شيشه و امثال آن خيسانيده و مكرر به هم زد ، پس صاف نموده و نوشيد . هرگاه جهت خفقان حارّ و امزجه و امراض حارّه باشد ، صندل سفيد و گشنيز خشك و گل سرخ بالسوية به قدر چينى در گلاب با عرق نيلوفر با عرق بيد مشك و عرق گاو زبان از چهل و پنج مثقال تا نود مثقال بخيسانند و هر گاه جهت مبرود المزاج باشد ، عود و بادرنجبويه و زرنباد و امثال او در عرق رازيانه و عرق بهار و عرق اذخر و مانند آن بخيسانند و با اشربهء مناسبه در هر امرى بنوشند . و همچنين هر گاه به جهت علت عضوى دهند با دواى مناسب آن عضو بخيسانيد و هر چه بعد از سه روز صاف كرده باشند جرم او را در آب يا عرق مناسب به قدر ضرورت خيسانيده ، به جاى آب در ايام شرب نقوع بنوشند و قدر چينى به جهت اطفال از يك مثقال تا چهار مثقال و غير اطفال از چهار مثقال تا هشت مثقال باشد . دستور حلواى چينى : چوب چينى از تافته گذرانيده ، با نشاسته يا شيرهء برنج و شكر و روغن تازه حلوا ترتيب دهند و اگر تسخين مطلب باشد ، دارچينى و زرنباد و تخم فرنجمشك و امثال آن قدرى اضافه كنند و بايد از جرم چينى قدر هر شربتى زياده از [ سه ] مثقال نباشد و استعمال جرم او جهت صاحب سدهء احشاء مضرّ است و نفعى كه در چينى متصور است با آب او ترتيب دهند و در معاجين عسل آن معجون را با آب [ او ] به قوام آورده و جرم او را استعمال نمايند و حقير مشاهده نموده جمعى به جهت نفع عاجل از جرم استعمال نموده و به قدرى منتفع شدند ؛ اما از احداث سدد غافل و بعد از مدتى به نكال آن رسيدند و سفوف آن جهت رطوبت مفرط معده و اسهال بلغمى نافع است . دستور آشاميدن عشبه : در تشخيصات مذكور شد كه عشبة النار ، ياسمين برّى است و چون مغربىِ او قوىتر است ، لهذا در اين زمان آشاميدن آن قسم به طريق مخصوص متعارف شده است و ياسمين برّى اين بلاد را نيز همين اثر دارد ؛ اما به آن مرتبه نيست و موافق بارد المزاج و مرطوبين و جهت امراض بارده نافع و مضرّ محرورين است و طريق استعمال او آن كه هر روز پنج مثقال را به قدر جوى ريزه كرده ، با گلاب و عرق بيد مشك و عرق رازيانه ، هر يك نود مثقال ، يك شب خيسانيده ، به طريق چوب چينى بجوشانند تا آب به ثلث رسد ، پس صاف نموده ، سه حصه كرده ، صبح و ظهر و شام با قدرى نبات نيم