واضع حقنه ، « بقراط » است و آلت حقنه بايد از قبيل جلود باشد به هيئت كيسهء ته ندوخته كه طرف ديگر به هئيت گردن كدو باشد و از نى لوله‌اى بر طرف بار يك او وصل نمايند كه آن را چرب كرده در مقعد كنند و آب حقنه را در آن كيسه كرده ، دهن كيسه را به هم آورده ، بفشارند تا آب به روده‌ها رود و بايد حقنه كننده بر رو بخوابد تا آب حقنه به امعاء عليا تواند رسيد و مىبايد قدر هر آبى كه مىريزند زياده از پنجاه مثقال نباشد و بعضى را اعتقاد آنست كه كمتر از آن هم جايز نيست و اكثر اطبا صحت اعضاء رئيسه را شرط دانسته‌اند و مراعات اعتدال آب ادويه لازم است ؛ چه غليظ باعث زحير و قرحه مىگردد و بسيار رقيق ، باعث انتشار و افساد مىشود و بارده ، مولد رياح و حارّ ، مورث غثى و كرب است . منافع حقنه بسيار است ؛ از آن جمله امالهء مواد مرتفعه به دماغ و اعضاى عاليه است و دفع سده امعاء و رفع اقسام قولنج . و در فتايلِ مسهله شرط است كه طول او به قدر انگشت ميان آن شخص باشد و فرزجات ، زياده از قدر يك بند انگشت نباشد و چون آب حقنه بر نگردد تدبير آن است كه نصف قدر اوّل باز بريزند تا آب اوّل را دفع نمايند و قبل از حقنه به آب ادويه ، به ادهان مناسب و آب گرم حقنه كنند . [ 765 ] حقنه جهت برودت احشاء و گرده و رحم و مثانه : و معروف است به حقنة الادهان : روغن بادام ، روغن گردكان و روغن حبّ البطم ، از هر يك هجده مثقال ؛ روغن زيتون ، هفت مثقال ، با آب به وزن مجموع بجوشانند تا آب نصف شود و در قبل و دبر به حسب احتياج حقنه كنند و هرگاه برودت غالب باشد ، روغن مرزنجوش و زنبق اضافه نمايند . [ 766 ] حقنه جهت قرحهء امعاء و سحج : به غايت مفيد است : سفيداب قلعى ، كاغذ سوخته و صمغ عربى ، هر يك ، يك درهم ؛ زردهء تخم مرغ پخته ، سه عدد ؛ آب برگِ بارتنگِ مطبوخ ، جو مقشّر ، پيه گرده بز و روغن گل سرخ ، هر يك دوازده مثقال ، و هرگاه به قابض محتاج باشد ، روغن و پيه نبايد كرد و گل سرخ اقماع دار و گلنار داخل مطبوخ كنند . [ 767 ] حقنه جهت قولنج : منقول از كامل الصناعة : عناب ، بيست ؛ سپستان ، سى ؛ مويز منقّى ، ده ؛ حلبه و تخم كتان ، هر يك پنج ؛ سبوس گندم ، سه ؛ گل خطمى ، دو ؛ قنطوريون رقيق ، چهار ؛ تخم رازيانه ، دو ؛ برگ چغندر ، يك ، در چهار صد مثقال آب بجوشانند تا ثلث