محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )

253

تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )

بىچربى گوسفند را ورق بسيار رقيق كرده ، آن مقدار در كف دست نگاه دارند كه گرمى دست در او اثر كند ، پس بر پشت چشم و پيشانى ببندند ، در حال درد ساكن گردد و هيچ ضماد بر اين اثر نيست . باب يازدهم : در ذكر ادهان مخترع ادهان ، فيثاغورس است و گويند اولًا سقراط استخراج نموده و هر چه از به زور و گلها و مانند او ترتيب دهند ، مثل روغن كنجد و روغن گل در تحت ذكر اصل آن در ادويهء مفرده مذكور است مع خواص و افعال و مزاج آن و هر چه در حكم عطريات و اعمال غريبه است ، مثل روغن عنبر و امثال آن در دستورات اوّل مسطور گشته و قواعد كليه و ادهان مركبه در اين باب مذكور مىشود . اما طريق استخراج روغن به زور آن است كه آن تخم را كوبيده ، قدرى آب گرم بر آن پاشيده و به آتش گرم كرده و بيفشارند و هر چه از اوراق و اغصان و ازهار خشك گيرند بايد با شش وزن او آب بجوشانند تا به ربع رسد ، پس صاف نموده و با مثل او روغن كنجد يا روغن زيتون و امثال آن بجوشانند تا آب سوخته و روغن بماند و هر چه از گلهاى تازه و مانند آن گيرند ، بهتر آن است كه كوبيده ، آب او را گرفته ، با مثل آن روغن مناسب بجوشاند تا روغن بماند و آنچه متعارف است آن است كه گلها را در روغن كرده ، به آفتاب گذارند ، و بعد از هر هفته صاف نموده ، گلها را تازه كنند تا سه مرتبه و اگر زياده تكرار نمايند قوىتر مىشود . و اين قسم ، متعارف و ضعيف‌تر از قسم اوّل است و طريق استخراج روغن تخم مرغ و روغن گندم و امثال آن در قسم اوّل دستورات مذكور است . بدان كه : اكثر ادهان به زور و [ غير آن ] متكرّج مىشود ؛ مگر روغن حبّ البان [ البلسان ] كه هر چيزى را كه به روغن او ترتيب دهند ، متكرّج و فاسد و بدبو نمىشود و [ غلاف شكوفهء خرما كه كفرى نامند ، بالخاصية مانع فساد روغنهاست ] . هرگاه خواهند كه روغنها را سفيد كنند به جهت طيوب و نمود آن ، بايد به ازاى هر رطلى از روغن ، مثل آن آب و يك اوقيه مغز گردكان و نيم اوقيه نمك كه با هم سائيده باشند اضافه نموده ، [ بجوشانند تا آب به نصف رسد ، پس سرد كرده ، روغن را از آب جدا كنند و باز با آب به دستور بجوشانند و صاف نمايند ] و تكرار عمل نمايند به حدى كه