محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
179
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
باب سوم : در اقراص اقسام قرص ، مثل اقسام حبّ است و حد وسطِ سفوف و معاجيناند و مخترع او « اندرو ماخس قديم » است . و آنچه مشتمل است بر ادويهء كبار و ذو الخاصيه و افيون دار ، قوتش تا چهار سال باقى است و مسهله و غيره ، اقسام آن در بقاى قوت مثل حبوباند و حفظ قوت ادويه ، در قرص ، زياده بر سفوف است . [ 212 ] قرص افعى : در اولِ سوم ، گرم و خشك و ملطّف و مبهّى و مقوّى حرارت غريزى و پادزهر سموم و جهت بقاياى جذام و رفع تحليل خلط محترق به طريق دفع به ظاهر جلد ، نافع و قوتش تا دو سال باقى است و بعد از شش ماه استعمال نمايند . بعد از تحويل شمس به حمل ، افعى ماده را صيد بايد نمود و بلافاصلهء ايام بعيده ، سرش را با دنباله بسته بر روى تخته گذاشته ، به قدر چهار انگشت از سر و از دنباله به يك ضرب قطع كنند و احشاء و پوستش را بيرون كرده ، با آب بشويند و با اندكى شبت و نمك در ديگ سنگى يا سفالين بجوشانند تا مهرّا شود ، پس استخوان را دور كرده ، گوشت او را با ربع او نان ميدهء خشك در هاون سنگ با مرق آن بكوبند تا يكسان شود و قرص به قدر يك مثقال بسازند و در روى پرويزن خشك كرده ، در شيشه ضبط نمايند و در وقت ساختن دست را به روغن بلسان چرب كنند و اگر نباشد به روغن زيتون كهنه . بايد افعى قوى الحركة باشد و گردنش باريك و چهار دندان داشته باشد كه علامت مادگى است . و اشقر و سياه و ابلق و سرخ به كار نمىآيد . [ 213 ] قرص اسقيل : كه از اجزاى ترياق فاروق است جهت سموم و ربو و عسر النفس و جبركسر ، نافع و جهت استسقاء ، بىعديل . صفت آن : عنصل مشوى در خمير گرفته را كوبيده ، به وزن آن آرد كرسنه با روغن گل دست را چرب نموده و قرص سازند و بدل شراب ، مثلث مىتواند بود . اندروماخسِ حكيم اسقيل را دو وزن و آرد كرسنه را يك وزن كرده . [ 214 ] قرص اندرو خورون : كه از اجزاى ترياق فاروق است جهت گزيدن هوامّ و ادويهء قتّاله و تخفيف سمّ و تنقيهء اعضاى رئيسه و ضعف جگر و استسقاء و تفتيح سدّه ، نافع