بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
444
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
از ان باشد كه بدواى گرم جهت آنكه ممكن بود كه دواى گرم خلطى را بگدازد و نتواند تحليل كردن و در باد و بخار افزايد و وجع صعبتر شود و اگر هر صباح پنج درم تخم تره تيزه نيمكوفته در آب با گلاب بجوشانند و ده درم فانيزه و يك درم روغن شير گاو برافگند و گرم بخورد فائده تمام يابد و سير خام دادن درين مرض با نان نافعترين چيزهاست جهت آنكه باد را نشكند و تشنگى نمىآورد و امعا را تقويت مىنمايد و عفونت نمىكند جالينوس نقل كرده است شخصى را اين علت در هرچند گاه طارى شدى و چنان تجربه كرده بود كه هر وقت كه ابتداى آن را دريافتى ميان خود را محكم بربستى و قدرى سير خام يا قدرى نان خوردى و بوقت خواب قدرى شراب انگور كهنه صرف خوردى و همچنان ميان بسته خواب كردى صباح كه برخواستى آن امراض مرتفع شده بود صحت يافته و مهارس و سندرس و سندروس و اگر تركى و سعد و معجون كمونى و گوارش انجدان و اشباه آن جمله درينباب نافعاند و بسيار بود اندك باشد و محجمه آتش بنهند آن را تحليل كند و غالب باشد تسكين عظيم مىنمايد و در صعوبت وجع بدين عمل طبيعت را آن مقدار محال حاصل مىشود كه بحقنه و شياف و غير آن تحليل ماده نمايد ليكن در حين احتقان و استعمال دوا آن را بربايد داشتن و اگر خواهند تا حقنه لختى بيشتر مكث كند بعد ريختن دارو محجمههاء ديگر افگند و اگر بباد حقنه كنند چنان كه به روى در چسپد و اسافل بلند دارند و باد را به خود دركشند و بعد لحظهء در اخراج كنند و باز تكرار كنند بسى فائده دهد و تكميدات و ماليدن روغنهاى بادشكن را هم اينجا اثرى عظيم بود جهت قرب محل بدوا قولنجى بود كه در هرچند وقت او را ناگاه اين باد پيدا آمدى و چنان تجربه كرده بود كه هرگاه ظاهر شدى جوالى بز مو را پر از خاكستر پشك گوسفند بغايت گرم كردى و بر زمين پهن مساحتى همچو بستر و شكم را بروغن محل چرب كردى بر آن جوال خفتى شكم را برهنه بر آن نهاده خود را پوشيدى تا عرق نيكو گردى بعد از آن برخواستى صحت يافتى و آنجا كه اطلاق مىشود بر مجاور درد همچنان باقى است ده سير شراب كهنه بر ناشتا خوردن بتفاريق و اندك اندك و بعد از آن اندكى نان در ماء اللحم مقرر اطبا تريد كردهاند خوردن و خواب كردن نافع بود بيان حقنه نافع در مطلق ريحى بگيرند ورق سداب و اكليل و بابونه و مرزنگوش و تخم كرفس و باديان و كاچره و قدرى قنطوريون كبير بجوشانند و صاف آن را باندك روغن سداب كه در روغن خروع گرفته باشد و يا با روغن زيره يا روغن شبت يا روغن زيت گرفته باشند استعمال نمايند و اگر قدرى از روغن دنبه گوسفند گرگ گرفته