بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

434

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

و كم رسيدن غذا در حركت آيند و امعا را مزيدن گيرند و بخار ايشان بدماغ برايد و از آنجا بر فم معده ريزد و گاهى بدل هم رسد و رطوبات سهل ملافى آنها گاهى هم بمعده آيد و منش گشتن و هذيان و بيهوشى تولد كند علاج دستور كلى در تدبير كرم مطلقا آنست كه نخست از اسباب تولد مادهء آن اجتناب نمايند و چون بسيار خوردن طعامهاى غليظ و كثرت ادخال و امتلاء طعام و بىترتيب خوردن و گندم و ميوه‌هاى خام و گوشتهاى نيم پخته خوردن و شير و هريسه و دوغ بسيار خوردن و بسيار ساكن بودن و بر سر سيرى جماع كردن و امثال اينها و بعد ازين مادهء آن را كم سازند بمستفرغات بلغم انگاه باستعمال ادويه كه قاتل كرم باشد بتلخى بالخاصيت از داخل و خارج قتل آن كنند يا باستعمال ادويه كه آن را خاصيت‌ست سازند بعد از ان شكم را نرم دارند بملينات مناسب قوى يا مقتول و يا مكسور يا براز دفع شود چه عفونت كرم مرده مضرت بيشتر رساند و چون جميع حيوانات غير از آدمى بالطبع از خوردن شموم مجتنب‌اند و بعضى از كرمها را مقامى و مقرى دوار از معده واقع و تا دوا را بديشان رسيدن قوت آن شكسته شده باشد پس در رسانيدن دوا بدانها چنانچه محصل مقصود باشد حيلتى نيكو بايد كردن و طريق آزموده درينباب آنست كه مريض چند روز متوالى شير گوسفندى بسيار خورد با نان يا بىنان تا كرمان در خوردن محبوب مناسب مادهء خود مشغوف معتاد شوند و باستقبال و فرا گرفتن آن مبادرت نمايند بىتوقف بعد ازين گرسنگى تنگى تا هنگام خوردن دارو بكشند تا كرمها غذا را بغايت طالب شوند آنگاه داروى كشنده كرم با شير بياميزند چنانچه به مريض بوى آن نرسد و درين حين قدرى گوشت بىنمك كباب كرده ناپخته به آب فقط دهند تا به مزد و آب آن فروبرد تا كرمها ببوى آن بيالايند دهن باز كرده در طلب غذايش آن شير را به دو بياشامند بيك‌بار منفذ بينى را سد كرده تا بوى آن قبل از وصول دوا يا هواى بكرمها از مشام داخل نرسد و محترز نشوند و اگر قبل از مزيدن گوشت لختى حركتى متعب كنند بهتر باشد و بعد از خوردن دارو اولى آن بود كه نفس آهسته زنند و گاهى باز مىگيرند تا بوى دارو بنفس آميخته نگردد و آن هوا چون بكرم رسد مددى بود دارو را و آنجا كه بيمار دارو و نتواند خوردن تدبير حقنه كنند و غذا چيزى كه مناسب باشد مىدهند و اگر حقنه نيز نتوان پيوسته ضمادهاى لايق به كار دارند در غذا چنان رعايت كنند كه چيزى كه كشنده كرم با مست‌كننده باشد داخل سازند تا كرمها آن را بربايند و گاهى اگر نربايند هلاك شوند و فتيله مناسب بهم نهادن هم در ان اثنا بهتر بود