بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
433
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
با ثفل بيرون آيد علامات آنچه مشتركست ميان جمله ترى برازست در اغلب احوال و كمرنگى آن و لعاب رفتن از دهن در اكثر اوقات و در شبها بيشتر بودن جهت غلبهء ميل رطوبات بدرون و زى لبها در شب به همين سبب و خشكى آن در روز جهت خرج شدن رطوبتهاى زيادتى بغذاى گرم و تحليل و بدى خلق و ملامت دايمى و در خواب دندان بهم سودن در ميان روز خواب آوازها كردن و ناگاه در لرزيدن و برجستن و سخنان نامربوط گفتن و در تلفظ حروف و كلمات غلط بسيار كردن و گاهى دلكى پيدا كردن خصوصا در خلو معده از طعامهاى گرم جمله بسبب صعود بخارات عفن و سمى از ان بدماغ و دل بودن و غثيان و كرب و نفرت طعام در اكثر احوال و خليدن رودها و پيچيدن ناف در گرسنگى جمله بواسطه حركت كرم و آمدن رطوبات سيل از حركت آنها بمعده و فاسد ساختن آنها و آن رطوبات طعام را و زردى و لاغر كردى و آنچه بكرم دراز مخصوصست دغدغه فم معده و گزيدن آنست و سوزش و پيچش رودها و بتجربه چنان ملحوظ شده كه خداوند كرم دراز را قبض بيشتر واقع بود و باشد كه بقولنج كشد و باشد كه از رسيدن بخار بد سمى آنها بدل خفقان و غشى پديد آيد و از رسيدن آن بشش و سرفه خشك تولد كند و صاحب آن را خواب و بيدارى به ترتيب نباشد و چشمش گاهى سرخ بود و گاهى تيره و باشد كه چشم گشادن نخواهد و گاه بود كه كرم دراز و مواد عفن آنچنان غلبه كند كه شكم برايد همچو شكم مستسقى و آنچه بحب القرع و كرم كرد مخصوص است آنست كه آرزوى غذا هر ساعت واقع شود و اگرچه از ان تعفنى مىباشد جهت خوردن گرميها غذا را و در حين خلو معده از آنها حركات قارضه مودى در نزديكى ناف پديد آيد و بتجربه چنان يافته مىشود كه صاحب حب القراع را اكثر شكم نرم بود و معده ضعيف و هيچ براز اولى آن نباشد و آنچه بكرم ريزه مخصوصست خاريدن مقعده است و باشد كه حركات آن در مقعده محسوس شود و چون غالب باشند اكثر با براز بيرون آيند و اگر اشتباهى افتد كه كدام حادث شده و تحقيق آن خواهند بايد كه بيمار را در گرمابه برند و صبر كنند چندانكه اندامهاى او گرم شود و تشنه گردد پس پاره يخ بر شكم او مالند اگر بالاى ناف بلند شود و حركتى آنجا پديد آيد بدانند كه كرم دراز است و اگر فروسوى ناف بلند شود و آنجا حركتى پديد آيد ببايد دانند كه كرم پهن يا گرد است و هر گاه اندر تب اعراض مىگردد بيهوشهاى بىسبب مقرر و بيخلطى كه موجب آن تواند بود پديد آيد دليل فساد كرم دراز يا حب القرع باشد زيرا كه كرمها بواسطهء حرارت