روده آيد چه آنچه از رودهاى باريك‌اند تنگ باشد و آنچه از رودهاى غليظ آيد اكثر غليظ بود و همچنين بسده اخلاط مواد با ثفل چنانچه از دور تر آيد آميخته‌تر باشد و همچنين نرسيدن ثفل بدان موضع بعد از انحدار از معده بتخصيص ثفلى كه ترشى يا شورى يا ترى داشته باشد و سحج سوداى در اغلب احوال كشنده بود و ظهور فسخ يا صديد در براز از امعا نادر باشد و آن اكثر از انفجار دبيله يا ورمى كه در احشاء بود و گاهى كه مدت مرور آن بر امعاء آن دراز گردد يمكن كه فساد آن بامعا سرايت كنند و قرحه حادث شود و اسهال خون صرف كه بعد از حدوث قرحه و جراحت روده افتد نشان آن باشد كه آفت بقعر امعا رسيده است علاج اصل در تدبير اين در مرض حفظ غريزيه است بدانچه ممكن باشد و مناسب علت و وقت بود و رعايت اعضاى رئيسه و معده كه از دفع فضله و تقويت قوت و تعديل مزاج منحرف بدستور لايق حال چه هرگاه اين كليات مهمان حاصل شد بعد از ان تقويت معاء اصلاح و قرحه سحج آن و منع اسهال به سهولت ميسر گردد و طريق آن تدابير آنست كه نخست بنگرند تا موجب امتداد مرض چيست آن را دفع كنند و بسيار باشد كه از دارو خوردن بسيار اين مرضها به تخصيص سحج بدورى كشد و مريض را ممكن بود تا سه روز دو روز طعام باز بايد گرفتن و بعد از ان غذاى اختيار بايد كردن كه مادهء آن كم بود و غذائيت آن بر طبيعت باز نشود و طريقش چنان است كه ادويهء قابضه را كه جهت حبس اسهال لا بدست هم نرم سازند و در صره هفت كنند و در آب سيب يا بهى و امثال آن بجنبانيدن مدتى بآهستگى بدست بمالند با لطائف آن در آب درآيد انگاه از لعابهاى مناسب كه جهت اصطلاح محل در كار است با آن بيآميزند و هر ساعت اندك مىآشامانند و گفته‌اند كه مشغول ساختن و نشاط فرمودن مرض را باستماع بحثهاى خوش و حكايات عجب و بملاحظه گلزارها و صمغ عربى سوده در آب سرد دادن نافع آيد در اغلب امزجه كافى باشد و همچنين عصارهء گل سرخ تازه آشاميدن و بدان احتقان كردن و قرص گل كه از گل سرخ و بزر حماص از هر يكى يك درم و نيم صمغ و نشاسته و كثيرى بريان از هر يكى نيم درم بلعاب اسپغول ساخته باشند دادن و در سحج و اسهال خون بغايت فائده دهد و آنجا كه وجعى هم باشد در معا تخم شاهفرم و اسيوش بارتنگ و مرو جمله بريان كرده در آب خيسانيده تا لعاب بازدهد و با دو درم روغن گل دادن نافع بود و ريوند چينى سوده در آب كوفته خرتوله و اندك شراب كهنه دادن در اسهال دم و قروح امعا خاصيتى عجب دهد و اگر ريوند سوده را بروغن گل اندك چرب كنند و در دوغ سنگتاب يا در آب سيب ترش دهند عظيم نافع آيد و وجع آن را هم فائده دهد و اگر تپى نباشد با شراب كهنه سنگتاب كرده