بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
394
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
و در جمله ادويه از عطريات داخل سازند و حرارت غريزى او را برافروزانند بمفرحات و حركات معتدل و تفرحهاى مرضى و غضبهاى معتدل و فرحهاى تدابير سويت بايد كردن چنانچه روزى در تعديل جگر بايد كوشيدن بخورانيدن آب كاسنى با سكنجبين و يا فگندن طلاها و ضمادهاى مناسب بر كبد و روزى در تفتيح و نضج ماده كوشيدن بخورانيدن آب باديان و عنب الثعلب و غيره و روزى در نرم كردن به مثل عصير ترب و آب كرفس و غيره و گاهى تقويت احشا كردن بخورانيدن چيزهاى كه بالخاصية نافع يافتهاند چون بول بز يا بول شتر عربى يا شتران و هر سه روز يا چهار روز قى كردن بمقئ مناسب و در هر ده روز دواى كه آب را باسهال و ادرار قوى دفع كند دادن و بعد از ان اصلاح حرارت آن به مثل شراب غوره و ليمو و غيره كردن و تسكين تشنگى بانار ميخوش و شيرين كردن و يا بعصير كاسنى و بعد تنقيه ضمادهاى مختلف به كار داشتن و تعريق كردن فى الجمله و غذاهاى چاشنىدار زرشك و انارى و سركه دادن كمكم و از آب ميوه منع كردن ساهر طاهر طبيب گويد شخصى رازقى گرم داشت و بمداومت خوردن عصير برگ ترب با سكنجبين صحت يافت و بر چند كس ديگر آزموديم صحت يافتند شيخ على گويد زنى را ديدم زقى گرم داشت و علت برو مستولى شده ميل او بانار شد آن مقدار انار عوض آب و گاهى عوض غذا خورد كه اگر تقرير افتد مردم تعجب كنند و به همين صحت يافت جالينوس گويد دوستى داشتم او را استسقاى زقى گرم افتاده بود و بسيار كم قوت شد من او را جهت حفظ قوت رخصت دادم تا از گوشتهاى لطيف و نان خشكار و عدسيه و آشهاى كه از ناوان يا سركه و عسل و مغز بادام قاتق كرده باشند و كم ترشى بود و آنچه ميل كند اندكى بخورد و از آب و تريها و آشاميدنيها مطلقا او را منع كردم الا در ان روز كه او را مسهل و مدر خواستم دادن از زيرباجى مناسب اندكى قبل از ان و اندكى بعد از ان مىدادم و تشنگى بدان جهت برو غلبه نمىكرد و مسهل او گاهى بود و هليله زرد هفت درم شاهترج چهار درم افسنتين دو درم كاسنى و نافه سنبل و تخم كاسنى جمله دو درم اين اجزا را كوفته در يك من و نيم آب جوشانيده بثلث بازآورده و صاف آن را بسه درم شكر سفيد جوش ساخته اين يك شربت بودى و گاهى قبل از طعام سه حب به او مىدادم كه از سير و شبرم و سكر بمساوات عقد كرده بودم هريك مقدار نخودى و يا حبى كه از سير و شبرم و عسل انجير ساخته بودم مىدادم و بعد استفراغ غائله گرمى و