بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

351

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

بمعده مىريزد اصلاح آن عضو بايد كردن اگر سبب فضله حمل بود چنانچه حوامل را مىباشد تا چهار ماه علاج‌پذير نباشد و سعى در ان مضر بود ليكن چون بسيار خون كند و قى نيز مىاوفتد تسكين يابد و آنچه در تسكين غثيان و تهوع حوامل مجرب‌ست خوردن ماهى شور قديد بود در زير خاكستر بريان كرده و كباب شكنه گوسفند كه آن را هزارخانه گويند بر ناشتا و بار كوفته بعسل آميخته و دارچينى و يا جوزبوا در دهن داشتن و آب آن را فروبردن و با عسل سائيده لعق كردن هم نافع آيد ليكن تدبير گرم سردمزاجان را مناسب باشد و گرم‌مزاجان را به فرزند كه در شكمست زيان دارد و مرباى ترنج و بهى پخته و قرص عود و مصطگى در شراب غوره و رساس آفتاب و شراب انار مناسب آيد و جمله ترشيها به غثيان آزار كنند نيكو آيد و زردك خام خوردن عظيم فائده دهد و پياز خام و برگ ترب و تره تيزه و اشباه اينها از بقول با نان خوردن هم لحظه تسكين دهد و غذاهاى خوشبوى و خوش‌طعم و كبابهاى مليح بزيره و گشنيز آلائيده بس نيكو بود و آنجا كه سبب بند شدن استفراغى بود از حيض و طمث و خون بواسير و غيره و حمل نباشد اولا تدبير آن استفراغ معتاد لازم بود نمودن بفصد باسليق يا صافن و استعمال طلا و حقنها و دواهاى كشاينده از شيب و بالا انگاه تقويت معده كردن بادويه و اشربه و اطعمه مقويه و آنجا كه سبب صفرا بود و معده آن را تشرب كرده باشد يعنى جرم معده آن را قدرى درخورده باشد بتوان دريافتن نخست قى صفرا بايد كردن بمقيات قوى انگاه ما بقى آن را بتلئين و اسهال دفع كردن پس تقويت معده بچيزهاى صفراشكن نمودن و اگر صفرا اندر فضاى معده ريخته يا اندر قعر معده است و غليظست و قى افتادن بىمقئ و تسكين نيافتن و برنيامدن بمقئى و غلبه و قلق بر آنها گواهى دهد بمسهل و ملين قوى دفع آن بايد نمودن انگاه چيزهاى تر و بگرمى مائل خوردن و غذاهاى چاشنى كرده به كار بردن و صباحها حافظ الصحة در شربتى مناسب چون شراب فواكه و سكنجبين عسلى خوردن بسى مناسب بود و ضماد صندل و لادن و كافور و گل به آب و فواكه مقوى معده سرشته نهادن و طلاى اينها كردن مفيد آيد و گاهى جهت مناسب خلط جاذب آن هم نفع عظيم بخشد و اگر ماده اندر فم معده بود بقى كردن بسكنجبين و همواره مزيدن فواكه مقوى معده و ميخوش و قرص فواكه و به خوردن كباب مرغ بريان بناردان و گشنيز آلائيده و پلاد خشك و آبشله غوره و اشباه اينها تدارك زود پذيرد و آنجا كه سبب بلغم شور و عطش قليل و ظهور بلغم غالب در قى بدان