بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
319
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
با عوض خيار شنبر شير خشت پانزده درم اگر اسهال قوى نخواهند و اگر خواهند از شيرخشت و خيار شنبر هر دو سى درم بمناصفه اضافه كنند ديگرى سفستان و عناب از هر يكى بيست عدد و آلوى بخارا ده عدد بنفشه و سناى مكى از هر يكى شش درم اول ميوها را نيك بجوشانند و در آخر علفها را دو سه جوشى دهند و صاف بيالايند و سى درم از ان را با بيست درم يا كمتر شراب بنفشه و لعوق خيار شنبر شربتى هم نافع آيد امّا در ورم بلغمى و سوداوى حقنه نيز بايد كردن مكررا و بعد از ان ضمادهاى پزانيده و تحليل كنند و به كار بايد داشتن و آب گرم جرعه جرعه دادن و سكنجبين عسلى با آب گرم آميخته يا با قند گاهگاهى دادن و غذا كشكاب از كشك جو نخود و كشك گندم و نخود و يك درم تخم باديان و پنج درم بيخ بنج اندر ان پخته باشند مفيد آيد و همچنين شورباى كه در وى چقندر و كرنب و شبت و نخود پخته باشند و جوى كه آرد حلبه شسته و آرد باقلا و انگبين و مسكه ساخته باشند وباى شور يا شبت و گندناى پخته پزانيده و پاككننده است و اگر ماده بس غليظ باشد و نفث تنگ شود و با نفث باز ايستد بگيرند زوفاى خشك و خردل كوفته مقدار سه درم و اندر ماء العسل بدهند و گاه باشد كه تنگى نفس غلبه كند و بران حاجت افتد وزن باقلا زنگار بانگبين سرشته بدهند و سوزانيدن آن را مح بيض نيم برشت خوردن زائل كند و در بلغمى غذا كم خوردن مفيد بود و از سرديها و تريها و سردىفزا حذر واجب باشد و افراط در ترطيب هم مضر بود و در سوداوى ترطيب و تلئين غالب مفيد باشد و لعوق خيار شنبر شربتى تمام فائده بخشد و آنجا كه ازين اورام در عضلات خارج سينه يا در حجاب اضلاع افتد از دستور علاج فلغمونى جمره و دستور اين اورام درونى مذكوره آنچه مناسب باشد به كار بايد داشتن و بعد تنقيه بضمادها و طلاهاى ملين زود اصلاح يابد و كم خطر باشد و ديدم كه زنجبيل سائيده را در اواخر بقوام مرهم به آب آميز كرده متعاقب بران طلا مىكردند به زودى بصلاح آمد و از جمله اعمالى كه نفع آن را در انواع اين مرض تجربه كردهايم يكى ماليدن رگها و عضلهاء دو طرف سينه است از بالاى پستان يا نزديكى ترقوه بتخصيص محلى را كه در سرفه حد مىكنند و بعضى گويند كه شيح مىزند و همچنين ماليدن دو طرف مهرههاى پشت را ميان دوشاب تا سر دوش بتخصيص محلى را كه درد و تمدد و خليدن بدان بيشتر مىرسد و طريق اين ماليدن بران بيشتر مىدارند و مدتى اندكاندك بيشتر زور مىكنند و بنوعى انگشت را بران مىدارند كه بجهد از ان