بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

257

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

بدان قصور يافته بود و يا خود گرانى قليل بوده و جهت آن دواهاى نامناسب افگنده باشند و كرى پديد آمده بود از قصور مزاج عصب از ان دواها و اينجا تحقيق آنها نموده‌اند آنها و مصلح بايد ارسال نمودن و با مهلت در تعديل مزاج تمامى اعصاب كوشيدن چنانچه در امراض عصب مقررست و تدارك مخدرات كه در وجع استعمال كرده باشند روغنهاى گرم بود يا جند بيدستر و آنجا كه سبب سوء المزاج بادى باشد اگر از بلغم بود و اين بيشتر بود استفراغ بلغم بدفعات بايد كردن و غذاى خشك و كم خوردن و شربتها به كار داشتن بعد تنقيه و اگر از خون باشد نخست فصد بايد كردن و شرط و اذن حجامت شيب گوش كردن و غذاى معتدل خوردن بعده روغنهاى كه در بارد گفته شد به كار داشتن مخلوط به آب گشنيز يا عنب الثعلب و روغن بادامچه تنها مفيد بود و اگر از صفرا باشد نخست اسهال صفرا بطبيخ فواكه و بنفشه و نيلوفر بدفعات بايد كردن انگاه تبريد مزاج بغذاها و شربتهاى خنك بدستور حميات صفراوى نمودن و آنچه در سوء المزاجى حار در گوش چكانند چكانيدن بعد تنقيه و من كرى را شنودم كه از سوء المزاج مادى و غير مادى افتاده بود بلندى كه بر كنار غضروف گوشست از جانب روى بر اول منفذ آن را به بليتهء باريك كوتاه داغ نهادند بدستور و بعد روزى گوش او بيشتر گوش ايشان بدستور صحت سابق گشود و به نيك مىشنودند و آنجا كه بشركت ضعف دماغ افتد نخست تنقيه و تقويت دماغ بايد كردن انگاه اصلاح گوش نمودن و آنجا كه سبب بحران انتقالى باشد و تقدم مرض حاد چون بعضى امراض دماغى و تپهاى صفراوى و وقت بحران بدان ايما كنند بعد از حصول قوت مزاج بحالى اصلى خود تنقيه خلط سبب بايد كردن بدانچه مناسب بود و تقويت دماغ كردن و انگاه روغنهاى نافع مذكور آنچه لائق حال بود افگندن و داغ مذكور هم نافع آيد و آنجا كه سبب برآمدن خلط مرارى بود باعالى و نواحى آن گوش و استقرار آن در آلات سمع و تقدم و انقطاع اسهال صفرا بحدوث آن دال گردد بران تقويت و تعديل مزاج بدن و صفرا بايد كردن و ملين صفرا برفق ديگر بار نمودن و مقويات خنك و رادع در گوش چكانيدن و اكثر آن بود كه اين قسم به خودى خود بعد تعديل بصلاح آيد و اگر متمكن گردد داغ مذكور نافع آيد و آنجا كه از زورقى و اشباه آن افتد و وقوع آن متعاقب آنها بدان اشتهاد نمايد تسكين مواد و آسائش بايد كردن و اين نيز اكثر به خود خود بصلاح آيد و آنچه متمكن گردد