قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى
پيشگفتار 3
ارشاد الزراعه ( فارسى )
خواجه عبد الله انصارى ، در عالم خواب ، ذكر مىكند كه بوى دستور مىدهد كارى را شروع كند تا سبب خشنودى بارى تعالى باشد . وى براى رفع سرگردانى از كلام خداوند ( قران كريم ) تفأل مىكند و چون آيات مناسبى مشتمل بر محسنات زراعت مىآيد ، لذا شروع در امر زراعت را واجب مىداند و بعد ( از مردم صاحب تجربه قواعد آن را پرسيده و مسوده نموده و پس از مراجعه به اهل تحقيق و صاحبان صلاحيت آنها را در دفترى گرد آورده و به صورت كتابى تدوين كرده و باسم ارشاد الزراعه ناميده است ) . مرحوم نجم الدوله نام مؤلف را به علت هروى بودن او و قيد در نسخ به مسامحه فاضل هروى آورده و از آن پس در هرجا نام مؤلف كتاب به پيروى از آن مرحوم فاضل هروى قيد گرديده و اين شياع به حدى رسيده است كه در فهارس نيز از او به همين صورت ذكر نام رفته است بخصوص كه در همهء نسخههاى خطى ذكر نام مؤلف ديده نمىشود بطور مثال آقاى اى . . پ . پطروشفكى با اينكه وجود دو نسخهء خطى از اين كتاب را در كتابخانههاى شوروى ذكر مىكند و حتى نسخ مزبور مورد استفاده ايشان قرار گرفته است « 1 » معذلك نام مؤلف را باشتباه و يا مسامحه و پيروى از مرحوم نجم الدوله « فاضل هروى » قيد مىكند . ( ممكن است نسخههاى موجود در كتابخانهاى اتحاد جماهير شوروى مانند شمارهء 1553 رف موجود در كتابخانه ملى ايران ( كه بعدا دربارهء آن توضيح داده مىشود ) فاقد قسمت مقدمه بوده است و مستشرق محترم بالطبع از نام صحيح مؤلف بىاطلاع مانده و از نجم الدوله پيروى نموده است . ) نسخههائى كه مورد استفاده نويسنده قرار گرفته 1 - نسخهاى كه در حقيقت متن اصلى كار قرار گرفته متعلق به خود نويسنده است اين نسخه از نظر خوانا بودن و غلط كمتر داشتن بر همهء بر نسخ موجود ديگر رحجان دارد . اين كتاب بتاريخ جمادى الاخرى سنه 1182 ( قمرى ) در شهر مشهد مقدس بدست ميرحسين بن رضا حسينى خادم آستان ملائك پاسبان ثامن الائمه كتابت شده و به غير از چند مورد مختصر كه در اثر رطوبت و چسبيدن برگهاى كتاب بهم خوردگى پيدا كرده و ناخواناست بسيار خوب مانده و قابل استفاده است . 2 - نسخه خطى متعلق به كتابخانه ملى كه جزئى از مجموعهاى است ، در روى كاغذ فرنگى مهره زده با خط نسخ بسيار خوب و جلد سبز گل و بته ، زركوبيده ، مقوائى ، سرفصلها با مركب قرمز و بعضى صفحات حاشيه دارد ، بشمارهء 1553 رف كه تاريخ ندارد و محتملا در زمان
--> ( 1 ) مراجعه شود به صفحات 38 و 39 كتاب ( كشاورزى و مناسبات ارضى در ايران در عهد مغول ) ترجمهء آقاى كريم كشاورز ( چاپ دانشگاه تهران ) .