تسخين اكثر است و حركت كثيره را شديده نيست تحليلش اكثر است و گاهى حركت را اسباب معينه مر حركت را مقارن مىشود مثل آهنگر كه پيش آتش حركت مىكند و گاهى مقارن حركت اسباب مضاره مىشود مثل قصار كه در آب حركت مىكند در اولى تاثير موافقست و در ثانى تاثير مختلف است . [ 52 ] مقاله در بيان نوم و يقظه عبارت از خواب و بيداريست و خواب اشبه است به سكون و بيدارى اشبه است به حركت و از فوائد نوم طبيعى تقويت همه قوى طبيعيست باحتقان حرارت غريزى و نوم زياده بر قدر طبيعى مزحى قوى نفسانى است بترطيب سالك روح و مزيل اصناف اعيا است و اگر نوم « 1 » واحد مستعد است مر هضم را مفيد هضم اوست و نشر ماده موجود در بدن مىكند و آثار او بظهور مىآيد و اگر نوم بر خلاى معده واقع شود موجب تبريد است بسبب وفور تحليل چه مقدار است كه كلّ شئ جاوز حدّه ما ليس ضدهء زيرا كه تحليل كه آثار حرارتست كه بنهايت انجامد در آن شئ كه تحليل درو واقع شده است و برودت كه ضد حرارتست حاصل و بيدارى مفيد اضداد مذكوراتست و اگر بافراط انجامد مضعف دماغ است و بسيار است كه بيدارى بافراط موجب احتراق اخلاط صالحه باشد و خواب بافراط مورث امراض رطوبى بلغميست و غالب از آثار نوم تسخين باطن و تبريد ظاهر است بسبب غور و فرو رفتن حرارت به داخل .

--> ( 1 ) ن - ماده مستعد 12