[ 53 ] مقاله در بيان عوارض نفسانى و بعضى از عوارض نفسانى محرك روح است بجانب داخل مثل غم و فرح و بعضى محرك اوست بخارج مثل غضب و فرح و بعضى محرك است بجانبين كه خارج و داخل است مثل غضب با خوف و عارض بسيار است كه در يك روح بجانب خارج قوت و بعنف مىكند و تحريك برين وجه و شدت آن موجب خلو قلبست از روح و يا موجب اختناق اوست و اگر تمام بجانب خارج حركت كند موجب احتقان اوست در دل هر دو موجب هلاك است مثل فزع غالب و يا فرح و سرور مفرط و ببايد دانست كه بسيارى از تصورات سبب امور طبيعه مىشوند مثل كند شدن دندان بتصوّر خوردن ترشى درين بسيارى از ماس را واقع شده است . [ 54 ] مقاله در بيان ماكول و مشروب و هر چيزى كه ماكول و مشروب مىشود او را تاثير است در بدن انسان و اين تاثير بر وجوه ثلثه است زيرا كه خالى ازين نيست كه موثر بحسب كيفيت است و بس مثل تبريد و تسخين و ترتيب و تجفيف فقط و يا موثر بحسب ماده است و بس مثل تغذيه و يا موثر بحسب صورت نوعيست و بس اول دواست و ثانى غذاست و ثالث ذو الخاصيه است مثال اول زنجبيل و كافور و مثال ثانى گوشت و نان و مثال ثالث خون ذو خاصه نافع و ضار مىباشد مثل فادزهر و بيش و يا مركب ازينها باشد اگر مركب از كيفيت و ماده باشد دواى غذائيست و اگر مركب از كيفيت و صورت باشد دواى ذو الخاصيه است