محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود
124
تحفه خانى ( فارسى )
مخالط او بخار آجام و بطائح نباشد چه مراد بآجام كه جمع اجمه است و آن عبارت از منبت است و بطائح جمع بطيحه است و مراد به آن بعضى اشجار است چه هواى كه مكث درين مواضع مىكند رديست و مراد به بخار جسم مركب از اجزاى مائى و هوائيست و مراد بدخان جسم مركب از اجزاى ارضى و ناريست و هواى ملاصق زمينى كه هميشه بر روى او آب استاده نمناك است نيز رديست زيرا كه آن هوا سريعالتعفنست و هواى ملاصق و مداخل مباقل كه محل گشت بقل مراديست نيز چنين است و خصوصا كرنب و جرجر و درخت جوز و انجير كه بالخاصيه مجاورت آن مفيد هواست و هواى مواضع عاليه و مرتفعه اصح است . [ 49 ] مقاله در بيان كيفيات اهويه و مقتضيات فصول اربعه ببايد دانست كه هواى حار محلل رطوباتست و مرخى اعضا است و اگر در حرارت باعتدال باشد موجب حمرت وجه و طراوت او مىشود بسبب آنكه جذب خون به ظاهر بشره مىكند و اگر در حرارت بافراط باشد موجب صفرت وجه مىشود بسبب آنچه جذب كرده است و بسيارى عرق زيرا كه از افعال حرارت توسع مسام است و اذابه بلغمها و رطوبات جامده و چون حرارت وافره ادرار عرق كند هرآئينه موجب تعليل « 1 » قول باشد زيرا كه رطوبات بدنى معرق بطريق مسام خارج شود و كثرت حرارت هوا موجب ضعف هاضمه است و عطش چه ظاهر است كه سبب تحليل رطوباتست و حصول اشتياق طبيعت ببارد رطب و هواى بارد موجب استوارى بدن و اعضاست و مقوى قوت هاضمه است و موجب كثرت بول و ادرار و سبب احتقان رطوباتست و نيز مقلل ثقل است كه مسما به براز است و سبب انعصار عضل مقعد است و مساعد معا مستقيم مرهيه عضل را بس موجب جلب مائيه هبول مىشود و هواى
--> ( 1 ) ن - تقليل بول 12