كه اگر منقنخ است ما دامى كه زياده مىشود در انتفاخ هنوز وقتست و اگر متجاوز شد ترك بايد كرد و مرتاض را عند قطع الرياضت اقبال بروغنى معرق بايد كرد و عضو مرتاض را آن چرب كرد و درين هنگام عصر نفس بايد كرد و هريك ازين سه چيز كه مذكور شد آن را فائده هست اما اقبال بروغن از جهت اساله رطوبت باعضا و تخلخل آن و اما آنكه معرق باشد از جهت آنكه تسديد مسام كند يا تحليل بسيار واقع نشود و حصر نفس از جهت تقويت حرارت در باطن است . [ 37 ] « مقاله در بيان دلك كه از جمله رياضات حميده است و فوائد بسيار تحليل مواد دارد » و ازاله بعضى امراض درو مندرجست و ازو صلب مىباشد و لين و صلب موجب استوارى و شدت عضو مدلوك است و لين موجب ارخاى او و ازو كثير يعنى بسيار گرفتن او كه مواقع است باشد موجب هزال و نحافت عضو است و معتدل ازو موجب فربهيست و خشن از دلك آنست كه مالندگى بدست خشن و خروجش كنند و المس آنكه مالندگى بدست نرم و خرقه نرم كنند و آنچه بخرقه بايدست خشن كنند افاده جذب خون مىكند به آن عضو و آنكه بخرقه نرم و دست نرم كنند افاده حبس خون مىكند در آن عضو و از آنچه در مقاله رياضت دانسته شد ممكن است بدلك حصول تكثف عضو متخلخل و تخلخل عضو كثيف نيز و تصليب لين و تلين صلب و جذب و حبس خون بطريق دلك و گاهى دلك را تقديم بر رياضات ديگر مىكنند و آن را دلك استعداد مىنامند و اين در وقتيست كه شخص را داعيهء اختيار