و جالينوس درين مقام تحقيقى دارد و مىگويد كه مقدار محسوس از مناسبات وزن آنست كه بر يكى ازين نسب اربعه موسيقاريه باشد و ايراد اين تحقيق بكمال و تمام موجب تطويل است در كلام و بالجمله ببايد دانست كه همچنانكه جنس ثامن از اقسام تسعه استوا و اختلاف بود كه آن قياس حركت با حركت بود و سكون با سكون و وزن در نبض قياس حركتست با سكون و قياس سكونست با حركت و وجهى كه مذكور است و نبض موزون دو قسم است اوّل جيّد الوزن و آن نبضيست كه سبب او اسباب جاريه بر مجراى طبيعت از ماسكه و مغيره و غير ذلك جمعيا و قسم ثانى ردى الوزن است كه مقابل جيد الوزن است و اسباب او نيز مقابل اسباب جيدالوزنست يعنى بر مجراى طبيعى از مذكورات نيست و اين سه قسم است اول متغير الوزن است و مجاوز الوزن و آن نبضيست كه وزن او وزن سن يكى صاحبش باشد همچنانكه صبى را وزن سن شبابست و ثانى مباين‌الوزنست مثل آنكه صبى را وزن نبض شيخ باشد و ثالث خارج از وزنست و آن نبضيست كه مشابه وزن نبض هيچ سنى از سنان نيست چنان كه نبض مرتعش و سبب نبض ردى الوزن يا نقصان در احوال سكوتست و آن زيادتى حاجتست بترويج و يا نقصان در احوال حركت و آن زيادتى ضعف است و عدم حاجت و نيز نبض بر يكى از اقسام ثلاثه مىگردد زيرا كه سبب نبض باشد يا شديد است و يا ضعيف است و يا اشد زيرا كه اگر سبب ضعفين باشد مجاوزالوزنست و اگر قوى و مشتد باشد مباين‌الوزنست و اگر اشتداد اكثر باشد خارج از وزنست . [ 33 ] مقاله در بيان دلائل و علامات بول و قاروره و احوال او هفت قسم است اوّل لونست و اصول او پنج است و اوّل