محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود

94

تحفه خانى ( فارسى )

صفرتست كه زرديست و اين رنگ باعتبار شدت و ضعف شش مرتبه دارد اوّل تبنى كه در رنگ مشابه آب كاهست و سبب او قصور در هضم كبديست و ثانى اترجيست و سبب او نيكوى حال هضم است و ثالث اشقر است كه آن رنگ زرد مايل بسرخيست و سبب او زيادتى حرارتست و رابع اصفر نارنجيست و سبب او حرارت اشد از حرارت اترجيست و خامس ناريست و سبب او شدت حرارتست و سادس زعفرانيست كه آن را احمر ناصع مىنامند و آن صفرت و رنگ زرد مشبع است به مثل سفر زعفران تازه قسم ثانى حمرتست و او چهار مرتبه است اول اصهب است و رنگ آن بشقره مائلست و بحمرت و سبب او غلبه خون رقيق است و تناول صابغ و يا ملاقات صابغ قوى موثر است در حصول صبغ در جميع الوان و ثانى ورديست و سبب او نيز زيادتى خونست و ثالث احمر قانيست و سبب او غلبه خون غليظ است و رابع اقتم است و سبب او غلبه خون اغلظ و اغلب از سابق است و قسم ثالث اخضر است از اصول و اين لون پنج مرتبه دارد اوّل فستقى و اين صفرتيست مخالط با سواد اندك و سبب او برد است و ثانى آسمانجونيست كه برنگ آسمان است و اين رنگ سواد مخالط بسفيديست و ناظر گمان مىبرد كه برنگ آسمانست و حال آنكه آسمان را رنگ نيست زيرا كه آسمان بسيط است و هر چه بسيط است معرّا و مبرّا از رنگ است و على هذا القياس در جميع بسايط صرفه و حالا تشبيه بحسب آنچه در نظر ناظر نموده كرده است و سبب او برد شديد است و يا شرب ادويه سمّيه ثالث از مراتب خمسه رنگ نيلجى است و اين رنگ از روى سواد اشد از آسمانجونيست و كمتر از روى بياض و رابع كراثيست و سبب او احتراق شديد است و خامس زنگاريست و سبب او احتراق اشد از كراثيست و قسم رابع از اقسام لون سوادست و او بر چهار مرتبه است اول اسودى كه بوردى