عماد الدين محمود بن مسعود شيرازى
22
رساله افيونيه ( فارسى )
نسخهء مادر ، خطاى چشمگير و مبرهنى وجود داشته ، بنابراين مورد صحيحتر از ديگر نسخ در متن جاى گرفته و بخش مربوط به نسخهء مادر ، به پاورقى انتقال داده شده است . در بخشهاى مربوط به برشمردن گياهان دارويى و اندازهء آنها براى تهيهء معاجين افيونيّه و حبهاى افيونى بر خلاف آنچه در نسخه بوده است شمارگان به صورت عدد مضبوط شد ، حال آنكه در نسخه شمارهها به صورت حروف آورده شده است . و نيز براى درك بهتر هر كدام از تركيبات مرتّب و پشت سر هم به صورت عمودى ذيل هم آمد كه در نسخه اين ترتيب رعايت نشده و نام همهء تراكيب در جملههايى تحرير شده است . در فصلبندىها آن چنانكه در تمامى نسخ خطّى ديده مىشود فصلبندى صورت نگرفته و در اثناى خواندن نسخه متوجه مىشويم كه پايان و آغاز فصول و بابها كجاست و اگر هم هست آنطور نيست كه با نگاهى اجمالى بشود آغاز و انجام بابى را مشخّص كرد . بنابراين سعى شده است تا فصلبندىهاى دقيقى صورت گيرد چرا كه اين كتاب خود داراى چهارده باب مىباشد كه فصولى نيز به آن ملحق گشته است . همچنين علامتها و نشانههاى سجاوندى نيز براى سهولت و آسانى خواندن متن به متن افزوده شدهاند . مصحّحين در متن ، رسم الخطّ امروزى را معيار قرار دادهاند چرا كه كاتبان به روال كاتبان پيشين ، چندان به نقطهگذارى و درست نوشتن خطّ فارسى اهميّتى ندادهاند . نكاتى دربارهء رسم الخطّ كتاب 1 - به درست نوشتن حروف چهارگانهء ويژهء فارسى « پ ، چ ، ژ ، گ » اعتنايى نشده است . 2 - بعضى از حروف سر هم نوشته شدهاند كه در رسم الخطّ كنونى از هم جدا نوشته مىشود . مانند چسباندن « به » به كلمه و . . . 3 - كلماتى كه آخر آنها به « ه » ختم مىشود ، هنگام جمع بستن با « ها » ى جمع فارسى « ه » حذف شده است مانند حقنها به جاى حقنهها و عطسها به جاى عطسهها . 4 - در تركيبات ديگرى نيز كه بخش اوّل به « ه » ختم مىشود « ه » حذف شده است مانند نيم شب به جاى نيمه شب و شبانروز به جاى شبانهروز . 5 - حروف قريب المخرج نيز گاه در اين نسخه به هم تبديل شدهاند مانند هژدهم به جاى هجدهم و اسپ به جاى اسب . 6 - كاربرد همزهها نيز با رسم الخطّ كنونى متفاوت است مانند نشأه به جاى نشئه ، رداءت به جاى ردائت . 7 - استفاده از « ة » عربى در واژههاى عربى كه مصحّحين آن را « ت » فارسى تبديل كردهاند . حمرة به جاى حمرت ، مرارة به جاى مرارت .