عماد الدين محمود بن مسعود شيرازى

21

رساله افيونيه ( فارسى )

استفسار كرد گفت اين عرق را دو نوع مىگيرند . . . » با اشاره به اين شرح در حواشى كتاب اين حدس كه كاتب طبيب بوده است به يقين مىپيوندد . در ضمن اين نسخه با دو خط نوشته شده است . بخشى از آن به خطّ نسخ و بقيّه به خطّ نستعليق است . نسخهء « ل » نسخه‌اى چهل و هفت برگى ( نود و يك صفحه‌اى ) و بيست و پنج سطرى كه به شمارهء 2406 در كتابخانهء ملّى ايران وجود دارد . متأسفانه تاريخ كتابت آن ، نه در اصل و نه در مقدمه ياد نشده است . كاتب اين نسخه آن را به خطّ نستعليق خوش نوشته است . اين نسخه نسبتا كامل است امّا مطالب پراكنده كه ظاهرا از نسخه‌هاى فاقد اعتبار معقول كه نمىتواند از نگاشته‌هاى عماد الدّين باشد و نسخه‌هاى مجعول كه اكثرا پزشكان ديگر به كتاب افزوده‌اند ، در اين نسخه بسيار به چشم مىخورد كه از اين نظر با نسخهء « آ » نيز شبيه است . نسخهء « ع » نسخه هشتاد دو برگى و بيست و سه سطرى در كتابخانه آكادمى ابن سينا در دانشگاه عليگر هندوستان وجود دارد . اين نسخه به خط نستعليق خوش نوشته شده است . نسخه نسبتا كامل است . رساله عماد الدين محمود در افيون يكى از چهارده نسخه‌اى است كه در مجموعه جامعه و نفيسه از طب است كه تاريخ كتابت اين مجموعهء طبى را در ابتدا چنين آورده‌اند كه « از ابتداى سنه 1150 تا آخر سنهء 1157 افقر خلق اللّه يعنى احمد الحسينى ، ختم اللّه له بالحسنى ، در شاه جهان‌آباد ، استكتاب نمود . » كه با اين توضيح تاريخ و محل كتابت و نام كاتب مشخص است . شيوهء تصحيح نسخهء مادر ، كه همان نسخهء « الف » مىباشد پايهء تصحيح قرار گرفت و نسخه‌هاى « آ ، ج ، ل » ، واژه به واژه با نسخهء اساس مقابله شد و سرانجام برآيند آن ، كه گه‌گاه با ادغام كردن موارد مشابه و يا مجزّا در پاورقى آورده شده است . و نيز آنچه در حواشى نسخ آمده و مطالبى مفيد دارد در پاورقى ضبط گرديده است . در اكثر موارد افتادگىهايى كه در متن وجود داشته و در نسخ ديگر مضبوط بوده در پاورقى با ذكر منبع مشخص شده است و اين به استثناى مباحثى است كه در نسخه‌هاى ديگر به دليل اشتباه كاتب و در نظر داشتن مطالب مجعول در متن ضبط شده است . گاهى اين افتادگىها به متن اصلى افزوده شده كه آنها بين نشانهء « ( ) » آمده است . گاهى وجود كلمه‌اى در متن براى درك بهتر جمله لازم بوده كه مصحّحين آن كلمه را ميان نشانهء « [ ] » قرار داده و به متن اصلى افزوده‌اند . اگر در متن