عماد الدين محمود بن مسعود شيرازى
20
رساله افيونيه ( فارسى )
كه قدمت بيشترى از ساير نسخ دارد و صحّت سند اوايل سدهء يازدهم بودن اين نسخه را بيشتر تأييد مىكند . نسخهء « آ » نسخهاى پنجاه و دو برگى ( يك صد و چهار صفحهاى ) و بيست و پنج سطرى كه به شمارهء 5039 در كتابخانهء آستان قدس رضوى در مشهد مقدّس وجود دارد . اين نسخه دربردارندهء مقدّمه و چهارده باب و سپس سيزده فصل است كه خود به فصول ديگرى نيز ردهبندى شدهاند امّا از نظر دقّت ضبط واژهها نسخ ديگر ترجيح دارند . امّا از نسخههايى به شمار مىرود كه ناقص نيست و تقريبا تمامى مطالب در آن مضبوط است . اين نسخه به خطّ نسخ كتابت شده و كاتب آن نامعلوم است تاريخ كتابت آن ، نه در اصل كتاب و نه در فهرست ياد نشده است . كاغذ آن نخودى و جلد آن از جنس مقوّا با رويهء پارچه و در قطع 5 / 14 * 24 است . در ضمن واقف اين نسخه شير احمد بن عبد الملك تونى است كه در سال 1014 آن را به آستان قدس رضوى و بارگاه حضرت ثامن الائمّه عليه آلاف الّتحيّه و السّلام وقف كرده است . نسخهء « ج » نسخهء صد و نوزده برگى در قطع جلد 15 * 24 و بيست و پنج سطرى به شمارهء 31059 در كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى وجود دارد . در پايان اين نسخه كاتب تاريخ كتابت را مشخّص كرده و آورده است : « سنهء تسع و تسعين تسعمائهء ( 999 ) هجرى قمرى به خطّ ابن سديد الحموى سالك الدّين محمّد ( سالك الدّين حموى ) است . اين نسخه نيز داراى يك مقدّمه در پانزده باب و يك اصل و خاتمه است كه خاتمهء آن در ذكر عرق مسكاو مىباشد . سالك الدّين حموى تمام اين رساله را در مجالس النفائس و حجلة العرائس آورده و بر آن حاشيههايى دارد . سالك الدّين حموى تعليقاتى اصلاحى و توضيحى در كنار صفحات دارد . حواشى كنار صفحات و تصحيحهاى واژههاى متن ، نشان دهندهء آن است كه كاتب خود پزشك بوده است . در واقع ، كارى شبيه مقابلهء نسخ در آن رعايت شده است . مثلا در كنار آخرين برگ رساله مىآورد : « در شهور سنهء ثلاث و الف هجرى حقير سالك الدّين را به حسب اقتضاى زمان به كاشان رحيل افتاد . در حينى كه مواكب جاه و جلال نوّاب كامياب ، شاه عبّاس بهادر ، ايلچى فرنگ از طرف مسكاو آمده بود و جمعى از فرنگيان همراه داشت يكى از رفقاى ايشان را عارضهاى روى نمود فقير را به علاج او مأمور ساختند بعد از اتمام معالجه و حصول صحّت ، تكليف عرق مسكاو به فقير نموده فقير از خوردن ابا نمود از كيفيّت آن