اشنان : به پارسى اشلان و به هندوى كتول « 1 » گويند . گرم و خشك است در دويم . چون دو مثقال از او جوشانيده و صاف كنند و به عسل شيرين كرده ، نيم گرم بياشامند ، بول بگشايد و حيض براند و بچّه بيندازد و استسقا را نفع دهد . اصل السّوس : به پارسى بيخ مهك [ و بيخ ] بويهء شيرين و مهك شيرين و به هندوى مهلتى « 2 » گويند . معتدل است . خشونت حلق و سينه و قصبهء شش را مفيد بود و دفع تشنگى كند و سوزاك و جرب مثانه و انواع سرفه را سودمند بود ؛ و چون در وقتى كه تازه باشد ، مقشّر كرده ، بكوبند و آبش را [ گرفته ] ، نيم گرم در چشم چكانند ، ناخنه را ببرد . شربتى از او دو مثقال تا سه مثقال ؛ و بدلش نيم وزن آن ربّ السّوس است . افيون : عصارهء خشخاش است . بهترينش آن بود كه چون در آب گرم اندازند ، حلّ شود . سرد است در چهارم و خشك است در سيوم ؛ و گويند سرد و خشك است در چهارم . چون بكوبند و ببيزند و بر زردهء تخم‌مرغ سرشته ، بر نقرس طلا كنند ، نفع دهد ؛ و چون در روغن بنفشه و بادام حلّ كرده ، نيم گرم در گوش چكانند ، درد گوش را زايل گرداند ؛ و شربتى از او يك دانگ تا دو دانگ است ، و دو درم از او مهلك ، و مصلحش فلفل و روغن گاو ، و بدل او سه وزن آن بزر البنج و يك وزن آن لفّاح است . اقاقيا : عصارهء [ قرظ يا ] خار مغيلان است ، و قرظ تخم خارى است كه اديم را به وى دبّاغت كنند . سرد و خشك است در دويم ؛ و نزد بعضى سرد است در اوّل و خشك است در سيوم . چون يك مثقال از او در دو و نيم مثقال شربت حبّ الآس حلّ كرده ، ميل كنند ، اسهال دموى و نفث الدّم را نفع دهد و استرخاى مقعد و رحم را دفع كند ؛ و اگر در آب گشنيز تر حلّ كرده ، طلا كنند ، ورم‌هاى گرم را سودمند آيد ؛ و اگر به نهايت سوده ، در چشم كشند ، روشنى چشم بيفزايد . مضرّ است به روده ، و مصلحش انيسون ، و بدلش قردمانا است و گويند حضض بود . اقحوان : به شيرازى بابونهء كوهى گويند . بهترينش آن بود كه برگ سبز بود و بيرون گل وى سفيد و اندرون زرد و در طعم وى تلخى بود . طبعش گرم و خشك است در دوم . مفتّح سدّهء جگر و محلّل رطوبات و مسهل

--> ( 1 ) . س : كذا ( ؟ ) ؛ شايد دگرگون شدهء « غسول » / « قاقل » باشد ( نك : تطبيق نام‌هاى كهن گياهان دارويى 1 / 52 ) ( 2 ) . سوس ، به هندى : مهلت ، مهلتى حيته مد و به سندى : مهلتى ، و ميلتى است . ( تطبيق نام‌هاى كهن گياهان دارويى 1 / 180 )