يوسف بن محمد بن يوسف الطبيب الهروي
16
رياض الادويه ( فارسى )
در گانپور هند به سال 1322 ق . منتشر شده است . ( منزوى ، فهرست مشترك ، ج 1 ، ص 536 ؛ ارجح و ديگران ، كتابشناسى نسخ خطى پزشكى ايران ، ص 82 ؛ آقا بزرگ تهرانى ، الذريعه ، ج 5 ، ص 68 و ج 9 ، ص 1321 ؛ الگود ، تاريخ پزشكى ايران ، ص 426 ؛ مشار ، مؤلفين كتب فارسى و عربى ، ص 904 ) 4 . قصيده در حفظ الصحه كه به نظم فارسى سروده شده در حفظ سلامتى بدن انسان و چند قصيده در مسائل عمومى پزشكى و تندرستى و بهداشتى مانند خوردنىها ، آشاميدنىها ، جنبش و آرامش ، خواب و بيدارى ، آب و هوا ، استفراغ و جز آن كه در 937 ق . به نام ظهير الدين بابر سروده شده است . وى دو گفتار در اينباره دارد : يكى ستهء ضروريه به نثر ، و اين يكى به نظم كه چند قصيده است در موضوعات مذكور . آغاز آن چنين است : بعد از حمد حكيم دانا و تحيت زبدهء رسل و انبيا . . . اى كه خواهى ( دارى ) تندرستى از در حكمت درآ * تا به علتهاى گوناگون نگردى مبتلا نسخههايى از اين اثر در كتابخانههاى ملى ، ملك ، دهخدا ، گلپايگانى ، ملى تبريز ، و مرعشى و غيره موجود است كه نسخهء كتابخانهء ملى تبريز به تاريخ كتابت 1002 ق . از همه كهنتر مىباشد و به صورت چاپ سنگى در لاهور به سال 1924 ق . منتشر شده است . ( منزوى ، فهرست مشترك ، ج 1 ، ص 545 ؛ گلچين معانى ، كاروان هند ، ج 2 ، ص 1558 ؛ ارجح و ديگران ، كتابشناسى نسخ خطى پزشكى ايران ، ص 107 ) 5 . دلايل النبض رسالهاى بسيار مختصر است در شناخت بيمارىها به دلالت نبض كه در 942 ق تأليف شده است . اين رساله براى طالبان اين فن در ده جنس از انواع نبض ، نوشته شده است : جنس اول : مقدار انبساط كه ده است ؛ دوم : قرع نبض ؛ سوم : زمان حركت ، چهارم : زمان سكون ؛ پنجم : قوام تپش ؛ ششم : كيفيت جسم عرق ؛ هفتم : رطوبت ما فى العروق ؛ هشتم : استوا و اختلاف در احوال نبض ؛ نهم : انتظام و عدم انتظام ؛ دهم : وزن . آغاز آن چنين است : الحمد للّه النافع الحكيم العلام . . . و بعد پوشيده نماند كه اين سطرى چند است از صناعت طب در ادلهء نبض . . .