يوسف بن محمد بن يوسف الطبيب الهروي

17

رياض الادويه ( فارسى )

نسخه‌هايى از آن در دانشگاه تهران ، كتابخانهء اصغر مهدوى ، مجلس ، ملك ، و مرعشى و غيره موجود است كه نسخهء مجلس در 1050 ق . كتابت شده و قديمىتر از نسخ ديگر است . اين رساله به صورت چاپ سنگى در كانپور به سال 1291 ق . و در لاهور به سال 1924 م . منتشر شده است . ( ارجح و ديگران ، كتابشناسى نسخ خطى پزشكى ايران ، ص 127 ؛ منزوى ، فهرست مشترك ، ج 1 ، ص 575 و فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، ج 1 ، ص 537 ؛ مشار ، مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى ، ص 904 ) 6 . دلايل البول دربارهء شناخت بيمارىها با رؤيت و آزمايش كردن پيشاب در هفت نوع : يعنى لون بول ، قوام بول ، صفا و كدورت بول ، رايحهء بول ، زبد ( كف ) در بول ، رسوب آن ، مقدار بول ، اين اثر در 942 هجرى نوشته شده است . يوسفى اين اثر را پس از تأليف « دلايل النبض » به خواهش برخى از دوستان و بزرگان نوشت . اين رساله در هفت نوع يا جنس تنظيم شده است : 1 . لون بول ، در پنج اصل 2 . قوام بول 3 . صفا و كدورت بول 4 . رايحهء بول 5 . زبد در بول 6 . رسوب آن 7 . مقدار بول . آغاز آن چنين است : بعد از سپاس حكيم مطلق جلّ ذكره و پس از درود . . . مخفى نماند كه چون رسالهء دلايل النبض به اختام انجاميد ، به خاطر عاطر . . . از اين اثر نسخه‌هايى در دانشگاه تهران ، دهخدا ، مرعشى و كتابخانهء خصوصى اصغر مهدوى و غيره موجود است كه نسخهء مهدوى در 1057 ق . كتابت شده و قديمىتر از نسخ ديگر است . اين رساله در كانپور به سال 1291 ق . و در لاهور به سال 1934 م . منتشر شده است . ( ارجح و ديگران ، كتابشناسى نسخ خطى پزشكى ايران ، ص 126 - 127 ؛ منزوى ، فهرست مشترك ، ج 1 ، ص 572 - 573 و فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، ج 1 ، ص 536 ؛ گلچين معانى ، كاروان هند ، ج 2 ، ص 1559 ) 7 . ستهء ضروريه ، اين نوشتار مجموعه‌اى از دستورهاى كوتاه پزشكى است ؛ دربارهء شش چيز ضرورى حفظ تندرستى ( هوا ، خوردنى و نوشيدنى ، حركت و سكون بدنى ، حركت و سكون نفسانى / آرامش خاطر ، خواب و بيدارى ، استفراغ ) . اين كتاب در 944 ق . تأليف شده است . يوسفى در آغاز اين رساله همايون پادشاه را در چند بيت مثنوى ستايش كرده است .