تدبير رفع داخس اين آماسى بود كه در گوشت عصبانى بيخ ناخن افتد از كنارها و با درد و ضربان بود . و باشد كه درد آن به بغل و يا بيغوله ران بازدهند و آنجاها هم گرهى پيدا شود . و باشد كه از درد آن تب آيد و باشد كه ريش گردد و ريم آيد . و باشد كه در غور ريم كند و ريش نشده طبيعت آن را به صلاح آورد و خارش بر اين گواهى دهد . و باشد كه از شيب آماسى بتوان ديدن . و باشد كه كنده شود و ناخن را بيفكند و اين مرض را در رى گوشك گويند به‌واسطه آنكه در ابتداء چون مطلع شوند سخن ناگفته به نيت صحت آن را در گوش خر نر كنند به شود . سبب اين ماده دموى خام باشد كه محتبس شده به جهت كوفتگى يا دفعى طبيعى و در خواص چنان يافته اند كه جنب دست به قبضه كمان كردن هم مورث اين علت بود . علاج آنجا كه اعراض بدان بسيار باشد فصد بايد كردن ، بعده سريشم گداخته گرم بر آن طلا كردن چنانچه تمامى سر انگشت را فراگيرد و از آب رسيدن حفظ نمودن و در ابتداء اين تدبير كافى بود . حكايت : و من بارها فرمودم كه پوست آن موضع را به سر تيغ بريدند چندان‌كه چركى در آن ظاهر شده بود اولا رسيده و آن را بيرون كردن و از آب و باد حفظ نمودن و تسكين يافت و ورم به زودى بر طرف شد و به اندك روزى محل زخم به حال خود بازآمد و اين را تدبيرى انفع يافتم . و بعضى قدرى بول در ظرفى كنند و قدرى سريش در او ريزند و بر سر آتش نهند تا به جوش آيد آن‌گاه گرم بر گوشك بندند به زودى سر كند و به صلاح آيد و مجرب است . و اما آنكه آن را به علاج دمل پخته سازند و به چرك آورند آن‌گاه اصلاح كنند اكثر ناخن را ضايع سازد و كار به ديرى كشد . تدبير رفع ناخن معيوب تا نيك برآيد صمغ سرد بكوبند ضماد كنند و چند روز بسته دارند تا نرم شود و بعد از آن به چيزى ناخن را بكوبند به قدر طاقت ، آن‌گاه مويز و جاوشير باهم كوفته متصل ضماد مىكنند و ناخن را مىجنبانند و مىرنجانند و اگر توانند كه لختى خون از بيخ ناخن برآورند بهتر باشد و زرنيخ و گوگرد و علك البطم و سركه به هم سرشته ضماد كردن و چند روز بسته داشتن ناخن را بيفكند و چون ناخن بيفتد محل آن را به خرقه نرم دو سه تو كرده و همچو غلاف ساخته پوشيده بايد داشتن تا از هوا و ملاقات چيزها محفوظ باشد و محل آن را به روغن چرب داشتن هم نيكو بود و اگر از اجساد نيز غلافى مشبك سازند و با لته در درون آن حفظ كنند مضبوطتر باشد و از موم ضخيم هم توان . تدبير رفع زردى و سياهى ظاهر دندان‌ها سبب جمله بخارها باشد كه بر روى آن تراكم كرده . علاج آنچه اندك باشد و از كهنگى سال نباشد هر روز مسواك بايد كردن و به سنونات ماليدن و جلا دادن