بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
172
خلاصة التجارب ( طبع جديد )
تدبير حفظ موى از سفيد شدن بدانكه تدبير ميسر نباشد الا به حفظ طبيعت و قوت جوانى چنانچه در حفظ صحت بدين معنى اشارات شد از تدابير اهل هند و يونان و تدابير هنديان در اين باب اقوى است . اما ادويه كه در اين باب نافع است به اتفاق فريقين هليلجات است و هليله و آمله و روغن سياه تخمه و بلادر مربا و سير و پياز و شاهتره و فلفل گرد و دارفلفل و زنجبيل و قرنفل و جوزبوا و گوشت مار و خبث الحديد مدبّر و چيپال و شحم حنظل و حنا و زاج و روغن قسط و بان و روغن پسته و كنجد و خردل و زيت دهال و قافله و دارچينى و باديان و زيره و زرنباد و شيطرج سياه و پرسياوشان و نانخواه و جدوار و حلتيت و فادزهر حيوانى و موميايى انسانى و كلبى و ورق طلا و نقره و لعل و ياقوت و مشك و عنبر و لادن و زردچوبه و بلوط و مورد و تركيبات و معاجين كه از اينها سازند چنان كه در قرابادينات مذكور است ، اقوى و اولى بود و به مداومت بر طبق حكمت نفع كلى حاصل گردد . و اغذيه كه در آن باب نافع است به اتفاق نان گندم است و گوشت گوسفند و كبوتر و جوز هندى و شير گاوى و برنج و روغن گاوى و گوسفندى و فندق و چهار مغز و دوشاب و خرما و خمر و قمز و تخممرغ نيم برشته و عسل و مخ بيض . و آنچه مضر است به اتفاق فواكه است و بعضى بقول به تخصيص آنچه رطوبت آن غالب بود و يا برودت و رطوبت هر دو و همچنين شورباها و ترشىها و جغرات ترش و دوغ ترش و لعابها . و بالجمله هر غذا و دوايى كه ترى و سردى غالب و يا خشكى غالب در مزاج پديد آورد به ذات خود و يا به سبب احداث حالى كه موجب يكى از اين طبائع غير طبيعيه گردد حذر از آن لازم بود ، زيرا كه سبب سفيدى موى يا طبيعت كهولت و شيخوخت بود كه در آن اسنان بخار لزج دخانى كه غذاى موى مىگردد منجمد به برد مزاج مىشود و يا مستحيل به بلغم جهت ضعف حرارت طبيعى كه مصعد و مجمد و محلل مائيه و مسود آن مىبوده در سن جوانى . و بعضى را كه آثار پيرى پيش از وقت مقرر پديد