علي بن حسين انصارى شيرازى

91

اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )

باب الجيم جادى كركم و قوتو و ريهقان و خلوق و شعور الصقاليه گويند و آن زعفران است و گفته شود سيد رضى حكيمباشى در بحر الجواهر مىنويسد : الجادى - الزعفران و هو منسوب الى الجاديه و هى قرية بالشام ينبت به الزعفران جاورس سه نوع است يك نوع را دخن گويند و بپارسى ارزن و بشيرازى الم ( با فتح الف و ضم لام و سكون ميم ) و يك نوع را جاورس هندى و آن كاورس است كه بشيرازى گال خوانند طبيعت آن سرد است در اول و خشك است در سيم قابض و مجفف بود به غير لذع شكم ببندد و بول براند و خونى بد از وى متولد شود و دير هضم گردد و غذا كمتر دهد از ديگر حبوبات كه از ايشان نان پزند و بچه بيندازد و مصلح وى آنست كه با شير تازه پزند يا به آب سبوس و روغن بادام يا روغن گاو يا روغن كنجد و حلواى چرب پس از آن خورند و بدل آن در حبس شكم برنج بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : جاورس معرب كاورس فارسى است و آن نوع ريزه دخن است كه به فارسى ارزن و بهندى باجرا نامند و كنكنى نوعى از آن است ارزن را به لاتين PANICUM MILIACEUM فرانسه MILLET انگليسى MILLET SEEDS جاوزهرج گاوزهره گويند و آن حجر البقر بود و گفته شود جاوشير بپارسى جواشير خوانند و كاوشير نيز گويند و بشيرازى جاجوشى و آن صمغ درختى بود كه ساق كوتاه دارد و برگ آن ببرگ انجير ماند گردتر و كوچك‌تر و گويند ورق آن به ورق زيتون ماند و قول اول اصح بود كه برگ آن گرد بود و برگ زيتون كشيده و گل وى زردرنگ بود خوشبوى و تيزبوى و زود در آب حل شود و اول كه از ساق بيرون آيد سفيدرنگ بود و چون خشك شود زردرنگ گردد و چون به آب حل شود برنگ شير ماند و اگر سياه‌رنگ بود مغشوش بود و غش آن به اشق و موم كنند طبيعت جاوشير گرم و خشك است در سئوم و گويند در دويم و عرق النسا و مفاصل را طلا كنند نافع بود چون بر دندان نهند درد