علي بن حسين انصارى شيرازى
378
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
كسرة الحمام نوعى از سوسن برى است و آن را سيف الغراب خوانند و بقولى گويند آن دلبوث است و بيان منفعت و مضرت آن گفته شد اما در اينجا يك منفعت و يك مضرت از او بيان كنيم منفعتش آنكه مفرح قلب است اگر كم خورند و مضرتش آنكه اگر يك مثقال او را بخورند چندان خنده آورد كه شارب را هلاك كند كسبر زفت خشك بود بيونانى و گفته شد كسيلا قشورى است مانند سليخه سودا و آن دو نوع است يك نوع سطبر بود آن را كسيله خوانند و يك نوع تنك و باريك بود مانند شيطرح و آن را كهيله خوانند و نيكوترين آن باريك بود كه ميل بسرخى داشته باشد و طبيعت آن گرم بود در حدود درجه اول و خشك بود و خوزى گويد معتدل بود در حرارت و رطوبت استرخاى معده را نيكو بود و فربهى آورد هم عود وى و هم حب وى و حب وى مانند حرف بود و مقدار مستعمل از وى سه درم بود و اصحاب بلغم و رطوبت را نافع بود و سده گرده و رحم بگشايد و حيض و بول براند و گرده و مثانه را جلا دهد و كرم بكشد و فولس گويد چون دودنك از وى سحق كنند و به عسل بسرشند و بر دندانى كه درد كند و جنبد طلا كنند محكم كند و ساكن گرداند و اسحق گويد مضر بود بمعا و مصلح وى كثيرا بود و بدل آن مغاث كسب السمسم بپارسى خره كنجد گويند و كسب الخروع خره بيد انجير و هر دو را از سموم شمردهاند نشايد كه خورند و معالجه آن بقى كنند تا معده را از آن پاك كند در تحفه مىنويسد : كسيلا و كسيله اسم نبطى چوبيست شبيه به روناس و در او سرخى و سياهى غالب بود و مانند صمغ در چسبندگى است . . . كسب السمسم بپارسى خره كنجد خوانند كسب الخروع خره بيدانجير است كشك الشعير بپارسى شيره جو گويند و طبيعت آن سرد و تر بود و غليظتر از جو آب بود و در تبريد و ترطيب از وى كمتر بود و مزاجهاى گرم و خشك را نافع بود و دفع تب بكند و تشنگى و خشكى كه از گرمى بود بنشاند