علي بن حسين انصارى شيرازى

36

اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )

اصل الكبر بپارسى بيخ كبر خوانند طبيعت وى گرم و خشك است در سيم منفعت وى آنست كه اگر بر خنازير طلا كنند با سركه تحليل كند عرق النسا و بواسير را نافع بود و مقطع بلغم بود و پوست آن جهت درد دندان كه از سردى بود سود دارد و چون با سركه بپزند و بدان مضمضه كنند يا تنها بخايند و اگر با سركه بسايند و بر كلف و بهق سفيد طلا كنند نافع بود و جهت بواسير بغايت سودمند بود و به جهت سپرز خوردن يا با سركه و عسل طلا كردن نافع بود و اخلاط غليظ لزج را قطع كند و يا بول بيرون آورد و وجع وركين را نافع بود و حيض براند و چون بدان غرغره كنند بلغم را قطع كند و اگر كوفته بر رشيهاى بد پاشند يا ضماد كنند بصلاح آورد و ورمهاى صلب بگدازاند و مسهل بلغم بود و مضر بود بمثابه و مصلح وى عسل بود و بدل آن در ادويه سپرز يك درم حلتيث يا سكنجبين بود . صاحب مخزن الادويه تحت عنوان كبر مىنويسد : كبر بفتح كاف و با لغت عربيست و يا معرب از فارسى و بيونانى اثونيطس و قبارس نيز و به سريانى قبارو برومى قباريش و بشيرازى كورك نامند و آن گياهى است كه ثمران كه خيار كبر نامند از بلوط بزرگتر و بعد از رسيدن شكفته مغز آن سرخرنگ و تخم آن زرد و با رطوبت و لزجى و طعم آن اندك شيرين و با تلخى و قبضى و عفوضت اصل العرطنيثا اذربو است و گفته شود اصل الانجدان الخراسانى اشترغار است و گفته شود اصل اللوز المر بيخ بادام تلخ است چون بپزند و نيك بكوبند و با سركه و روغن گل بياميزند و بر پيشانى ضماد كنند صداع سر را نافع بود آصف اصل الكبر است و گفته شد اصطرك سطركا گويند و آن صمغى است برنگ عناب جرجانى سرخى كه بسياهى مايل بود و بغايت حلوقىرنگ و ديسقوريدوس گويد نوعى از ميعه است و طبيعت وى گرم است و دخان وى قايم‌مقام دخان كندر بود در همه‌چيزى و آنچه محقق است صمغ زيتون است و طبيعت وى گرم است در سيم و خشك است در اول و رازى گويد گرم و خشك است در دوم سعال و نزلهء سر را نافع بود و حيض براند و صلابت رحم را سود دهد چون بياشامند يا به خود برگيرند و صاحب منهاج گويد مصدع بود و مصلح آن رازيانه است و شربتى از وى يك درم و نيم باشد و صاحب تقويم گويد مولد سبات و صداع بود و مصلح وى شراب نيلوفر با خميرهء بنفشه بود و گويند بدل آن جند بيدستر بود اطماط و اطموط و اطبوط هر سه بندق هندى است كه آن را رته خوانند و صاحب منهاج گويد دوالى هندى است به قوت بوزيدان و همو گويد بدرستى كه گويند التمكت است و اين سهو و خطاست و صاحب جامع گويد بعضى گويند فوفل است و همو گويد خطاست و مؤلف گويد آنچه محقق است نوعى از باقلاى هنديست سخت بود و نقطه‌هاى سياه بر وى و بصلبى شبيه بود به بندق هندى و طبيعت آن گرم و تر است گرم است در اول و دوم و تر است در اول بهق زايل كند و باه را زيادت كند و گويند اطماط سيه‌فام بود و اطموط