باب القاف قاقله دو نوع است بزرگ و كوچك از آن بزرگتر از جوزبوا بود و حب آن مانند پنبه‌دانه بود بزرگتر ببزرگى و پوست آن صلب بود و رنگ وى سرخ بود كه بسياهى زند و قاقلهء كوچك را شوشمير خوانند و خيربوا و هال‌بوا و هيل‌بوا گويند و آن سه نوع بود يك نوع به مقدار جوزبوا ليكن مثلث‌شكل بود و دانهء ايشان نزديك يكديگر بود و يك نوع هيل است و گويند لطيف‌تر از بزرگ بود و بزرگ را نر خوانند و كوچك را ماده طبيعت آن گرم و خشك است در آخر درجهء دويم تا اول سئوم و گويند باعتدال نزديك بود و در وى قبضى و تحليلى و تقويتى بود و غثيان را نافع بود و باب انارين هضم را يارى دهد و معده را پاك گرداند و مقدار مستعمل از وى يك درم بود و درد جگر سرد را نافع بود و سده آن را بگشايد چون با سكنجبين يك هفته بياشامند و چون با تخم خيارين بياميزند باجزاء مساوى و هر روز يك درم با سكنجبين بياشامند سنگ گرده و مثانه بريزاند و كوچك وى نشف رطوبت از سينه و حلق و معده بكند و هضم را قوت زياده از نوع بزرگ دهد و لطيف‌تر از وى بود و قبض وى كمتر بود و حراقت بيشتر و گويند قاقله مضر بود به شش و مصلح وى قند بود و بدل قاقلهء كبار يك وزن آن ضعار بود و گويند نيم وزن آن كبابه و نيم وزن آن قاقله صغار و گويند نيم وزن آن قرتعل و بدل قاقلهء صغار به وزن آن قرتعل بود در مخزن الادويه آمده است كه : قاقله بفتح قاف و الف و ضم قاف و فتح لام و ها بيونانى قطيداوس و بسريانى شرفيون و شوشما و بفرنگى كرده‌موم و به فارسى هيل و به عربى هال و بهندى الابچى نامند و در ماهيت از جملهء اقاويهء عطريه است و ثمرى است هندى دو نوع مىباشد كبير و صغير كبير را قاقلهء كبار و صغير را قاقلهء صغار نامند قاقلهء كبار را قاقله ذكر و قاقله زنجى را بهندى برى الايچى نامند لاتين CARDAMAMUM JAVANICUM فرانسه CARDAMOME ROND انگليسى ROUND CARDAMOM قاقلى نباتى است مانند اشنان و در طعم وى شورى بود با قبض و اسحق بن عمران گويد مانند كشوث بود در فعل و طبيعت آن گرم و خشك بود در اول و مسهل آب زرد بود خاصه تخم وى و آب وى مدر بود منى را و بول را و مسهل صفرا بود و جگر را سود دهد و كيموس وى نيكو بود و در معده ثقلى پيدا كند بسبب لزوجتى كه در وى هست و شربتى از وى دو دانك رطلى تا نيم رطل بود با ده درم شكر سرخ و صاحب منهاج گويد با شكر العشر و حبيش بن الحسن گويد شرخ سرخ با قاقلى و شاهترج و لبلاب نيكو بود و قوىتر از شكر سفيد بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : قاقلى بفتح قاف اول و كسر قاف ثانى و فتح لام مشدده و به لام و بضم قاف و كسر لام نيز آمده لغت قبطى است و به عربى قلام كرمان و