علي بن حسين انصارى شيرازى

32

اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )

صاحب مخزن الادويه تحت عنوان حربا مىنويسد : به كسر حا آن را حامالاون نيز گويند و كيفيت آن ابو حجاذب و ابو الزنديق و ابو شقيق و ابو قادم و به فارسى آفتاب پرست و بهندى كركت بكسر دو كاف نامند و آن حوانيست شبيه به چلپاسه اما بزرگتر با موى افشان و هميشه نظر به آفتاب دارد اسخاره بيونانى اوسيمون گويند و آن تودرى بود و در باب ت گفته شود اشنه شيبة العجوز گويند و كركس پايه بغدادى نامند و بپارسى دواله و دوالى خوانند و داء المشك نيز و آن بر درخت صنوبر و جزر و بلوط و غير آن پيچيده شود و بهترين وى سفيد خوشبوى بود و آن نوع را مصرى خوانند و آنچه سياه بود بد بود هندى بود و اشنه در كوفتن نم بايد كرد تا زود كوفته شود و طبيعت آن جالينوس گويد در گرمى و سردى معتدل بود و در وى قبضى اندك است و گويند گرم بود در اول و خشك بود در دويم و سودمند بود بخور وى جهت صرع و اختناق رحم و اگر بجوشانند و در آب آن نشينند حيض براند و درد رحم را نافع بود و وى قى ببندد و معده را قوت دهد و خفقان را سود دهد و قوت دل دهد و سده رحم بگشايد و اگر بر ورمهاى گرم طلا كنند ساكن گرداند و تحليل صلابت مفاصل بدهد و درد جگر ضعيف را نافع بود و محلل اخلاط بود كه در عروق جمع شده باشد و شهوت باه را زياده كند و منى بيفزايد و قوت قضيب بدهد و شير زنان زيادت كند و چون بسايند و در چشم كشند جلا دهد و اگر در شراب بپزند و آن شراب بياشامند نافع بود جهت دفع گزندگى جانوران و از جمله منومات است و اگر نيز در شراب نقيع كنند مقدار يك درم يا دو درم همين عمل كند اشنه مضر بود بروده و مصلح آن انيسون است و بدل آن قرومانا صاحب مخزن الادويه مىنويسد : اشنه بضم همزه و فتح نون بيونانى ابرويون و به عربى شيبة العجوز و مسك القرود و به فارسى دواله و دوالك و دوالى و بهندى چهريله و چريره و اكسيروسيخ نامند و آن چيزى شبيه ريسمانهاى باريك و پهن باهم پيچيده و درهم بافته و بر شاخهاى درخت بلوط و صنوبر و ساير درختان متكون مىگردد لاتين HALOXYLON MULTIFLORUM اشترغار زنجبيل عجم بود و در تفسير اشترغار گفته‌اند كه شوك الجمال است و آن بيخ انجدان خراسانى بود و آن نوعى از انجد است و انجدان از بيابان مرو و از بلاد روم خيزد و بهترين آن رومى است و صفت انجدان گفته شود و طبيعت اشترغار گرم و خشك است در آخر درجه سيم و يوحنا گويد گرم و خشك است در دوم و مصلح وى سركه بود بعد از آنكه در سركه پرورده باشند استعمال كنند و شيخ الرئيس گويد سركه وى جهت معده نافع بود و قوت بدهد و اشتها بياورد و هضم را قوت دهد و مسخن معده بود و دفع مضرت سموم بكند و تب ربع كه از عفونت بلغم سوخته بود نافع بود بخاصيت و سركهء وى نزديك باشد بسركهء عنصل و بدل وى انجدان است و فولس گويد جرم وى مغثى بود و مصلح وى شراب غوره و ريباس بود صاحب مخزن الادويه مىگويد : اشترغار بضم همزه و ضم تا معرب اشترخار است و عربان زنجبيل العجم و زنجبيل الفارس خوانند و محروث نيز و بيونانى نرافيون و اثاريون نيز و اهل مصر لحاح و بهندى اونت كتاره نامند و آن نباتيست شبيه به بادآورد و گل آن زرد و سفيد و دانهء آن كوچكتر از دانهء بادآورد و بيخ آن شبيه به بيخ انجدان اشنان‌داود گويند زوفاء خشك است و گفته شود اشقاقل شقاقل و ششقاقل و شقيقل نيز گويند و آن جزر اقليطى بود بپارسى گرز البر خوانند بهترين آن ستبر بود كه لون آن بزردى زند و به وزن سنگين بود طبيعت آن جالينوس گويد گرم و تر است در سيوم و گويند گرم و خشك است و گويند گرم است در سيوم و خشك است در دويم منفعت وى آنست كه باه را زيادت كند و قضيب را قوت دهد و ادرار بول كند و زنان را فربه