علي بن حسين انصارى شيرازى
31
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
صاحب مخزن الادويه مىنويسد : آن را ثوم الكلب و سير صحرائى نيز گويند صاحب بحر الجواهر ( ميرزا سيد رضى حكيمباشى - معاصر ناصر الدينشاه - چاپ تهران 1288 ه . ق . ) آن را سير پيازك ناميده است اسفيد خردل سفيد است و حرف سفيد باشد و در باب حا گفته شود اسارون بيخ گياهى بود كه برگ آن مانند برگ نبات لادن خردتر و شكوفه وى ارغوانرنگ بود و غلاف تخم وى مانند غلاف بيخ بود و بعضى شكوفه وى بنفشرنگ بود و تخم وى مانند خسكدانه بود و در كوههاى روم و مصر و در همدان نيز بود و آن دو نوع بود غليظ و رقيق و از يك بيخ ريشههاى بسيار بود به شكل ناردين اما ريشه ناردين باريكتر باشد و رنگ ناردين زرد بود مانند ماميران اما اسارون آنچه در ميان باريكى و سطبرى بود نيكوتر بود و طبيعت وى گرم و خشك است در دويم و گونيد اسارون بيخ سنبل رومى است و اين خلاف است و ناردين بيخ سنبل رومى است و گفته شود اما اسارون دردهاى درونى را نافع بود و ملطف و مسخن بود اگر يك مثقال با شراب بياشامند عرق النسا و وجع ورك و مفاصل را نافع بود و سدّه جگر بگشايد و مسهل بلغم لزج بود كه در معده و سر جمع شده باشد و باه را قوت دهد و بوى دهن خوش كند و جهت نزول آب و سبل و داء الثعلب و داء الحيه نافع بود و مقوى معده بود و نسيان را سود دهد و امراض دماغى را شربتى از وى سه مثقال بود با ماء العسل استسقا را نافع بود و حيض براند و صلابت سپرز را نافع بود و مثانه را قوت دهد و گرده را در خواص آوردهاند كه چون بكوبند و با سير تازه بسرشند و ضماد كنند ميان هر دو ورك باه را برابگيزاند و انعاظ تمام آورد و گويند مضر بود به شش و مجفف اعصاب بود و مصلح آن مويزج است و گويند مويز است كه بروغن بادام جوشانيده باشند و بدل آن يك وزن و نيم آن وج و دانگى وزن آن حماما است و جالينوس گويد بدل آن زنجبيل و ابن مؤلف گويد كه ابن ماسويه آورده كه بدل وى در وجع حب بلسان است و در ديگر علتها قرومانا به وزن آن و وج سهيك آن و حماما نيز سهيك در مخزن الادويه مىنويسد : اسارون لغت سريانيست بيونانى سرابيون و بهندى تكر نامند اسفاناخ بپارسى اسپاناخ گويند طبيعت آن سرد و تر است در اول و گويند معتدل بود و در وى قوت جلا بود و زود از معده بگذرد و طبع نرم دارد و درد پشت و موى را نافع بود و درد سينه و شش كه از گرمى بود سود دهد و مضر بود بمزاجهاى سرد و مصلح وى مرى و فلفل و دارچينى بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : اسفاناخ بكسر همزه بيونانى سوناخيوس و نيز سومان فوسوخيوس و برومى ابرقيا و به فارسى اسفناج و اسپناج و بفرنگى اسپنس و بهندى پالك و پانك هندى قطف است كه اسفاناخ رومى باشد به لاتين SPINACEA OLERACEA انگليسى SPINAGE فرانسه EPINARD اسقورون خبث الحديد بود و گفته شود اسد الارض مازريون بود و صاحب جامع گويد بحقيقت كه آن حربا است بيونانى حامالاون گويند و حامالاون اسم حربا بود و حامالا اسم مازريون و اين سهو بدين سبب كردهاند و هم صاحب مفرده گويد كه بعضى از تاجران گفتهاند كه اسد الارض نباتيست كه بيونانى حامالاون ماس گويند و بعضى گويند كه آن مازريون سياه است و صفت مازريون و حربا هر دو گفته خواهد شد