علي بن حسين انصارى شيرازى

135

اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )

باب الخا خانق النمر صاحب منهاج گويد خانق النمر و الذيب و يسمى قاتل النمر و الذيب و هى حشيشة و در صفت قاتل الذيب گويد كه قوته كقوة خانق النمر و هو ثمرة پس بدين تقدير از اين دو اسم و ماهيت آن يكى سهو باشد و آنچه محقق باشد گفته خانق النمر نباتى است كه چون پلنگ و يوز و گرگ و سگ و خوك بخورند خناقشان بگيرد و بدان خانق النمر و قاتل النمر خوانند كه مخصوص به پلنگ است و وى را زودتر بكشد و آن نوعى از ماذريون است بتحقيق اگرچه بعضى گويند اثقيل است و بعضى گويند خربق سياه بود و اين هر دو خلاف است و آن را اقونيطن نامند و طبيعت آن گرم و خشك است در چهارم صاحب مخزن الادويه مىنويسد : در ماهيت آن اختلاف است بعضى ماذريون سياه و بعضى اسقيل و امين الدوله گل سير صحرايى دانسته و مؤلف ما لا يسع و صاحب تذكره گويند كه آن گياهى است غير ماذريون ساق آن به قدر شبرى و برگ آن شبيه ببرگ قثاء و از آن كوچكتر و با خشونت‌تر و از سه عدد تا چهار عدد زياده نمىشود و بيخ آن شبيه بعقرب و براق و درخشنده باشد صاحب تحفه نيز در باب خانق النمر همين عقيده را دارد صاحب بحر الجواهر خانق النمر را نوعى ماذريون و خانق الذيب را خربق سياه دانسته است خانق الذيب قاتل الذيب هم خوانند و در قوت مانند خانق النمر است اما مخصوص به گرگ بود كه وى را زودتر مىكشد همچنانكه خانق النمر مخصوص است به پلنگ و آن بتحقيق خربق سياه بود و طبيعت آن گرم و خشك است در سيوم يعنى در آخر درجه سيوم چون بكوبند و بر گوشت خام فشانند و گرگ بخورد بميرد صاحب مخزن الادويه پس از بحث مختصرى دربارهء اين گياه مىنويسد ابن ماسويه آن را اسقيل و صاحب اختيارات گويد بتحقيق خربق سياه باشد خانق الكلب قاتل الكلب بود و در عمل همان كند بلكه زياده اما سگ را زودتر مىكشد و وى سم هر حيوان بود كه دنبال داشته باشد و آن از هندوستان مىآورند و آن را اذراقى خوانند و گفته شد صاحب مخزن الادويه مىنويسد : آن را بهندى كلهارى گويند و آن اذاراقى است كه به فارسى كچوله نامند و يوسف بغدادى مؤلف ما لا يسع غير آن دانسته است خاتم الملك ساداوران است و گفته شود