محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
358
قانونچه في الطب ( فارسى )
و كثرت نعوظ و عاقونا و غديوط و ابنه و اورام خصيه و وجع خصيه و عظم آن و ارتفاع و صغر آن و دوالى صفن و استرخاى آن و قروح خصيه و ذكر و تبثر خصيتين و سحج خصيتين و حكه قضيب و خصيه و اورام قضيب و شقاق قضيب و وجع قضيب و ثاليل ذكر و توثه آن و اعوجاج ذكر و سده مجراى قضيب و اتساع مجراى قضيب و قروح مجراى قضيب . اكسير اعظم ، ج 3 ، ص 530 . امراض انف يعنى بينى و آن نوزده مرض است يعنى خشم و فساد شم و رعاف و زكام و نزله و اورام و بثور بينى و قروح و ناصوره انف و بواسير انف واربيان و سرطان و عطاس و رض انف و جفاف انف و حكه انف و احتباس شى در انف و سده خيشوم و خنان و ديدان انف و انتفاخ انف و انقباض انف . اكسير اعظم ، ج 1 ، ص 510 امراض كليه امراض گرده دوازده مرض است يعنى سوء مزاج گرده و هزال كليه و ضعف كليه و ريح الكليه و وجع كليه و سدد كليه و ورم كليه و دبيله كليه و قروح كليه و جرب كليه و ذيابيطس و حصات و رمل كليه . اكسير اعظم ، ج 3 ، ص 415 . امراض مثانه و آن بيست و يك مرض است يعنى حصات مثانه و رمل مثانه و اورام مثانه و قروح مثانه و جرب مثانه و جمود دم در مثانه و خلع مثانه و استرخاى آن و اوجاع مثانه و ريح المثانه و ضعف مثانه و حرقت البول و عسر البول و احتباس آن و تقطير البول و سلس البول و بول فى الفراش و كثرت البول و قلت البول و بول الدم و ابوال غريبه . اكسير اعظم ، ج 3 ، ص 474 . يعنى قبض شكم . امراض مقعد بدانكه بيمارىهاى مقعد عسر البرء است از پنج سبب يكى آنكه گذرگاه مجراى فضلات است كه بالطبع به سوى آن مىريزد به واسطه سفل مكان و دائم براز بدان مىآيد و تحريك آن مىنمايد و در الم آن مىافزايد پس سكونى كه بدان قبول منافع ادويه تمام شود و طبيعت بدان از اصلاح مرض متمكن گردد حاصل نشود دوم آنكه معكوس و مقلوب از تحت به سوى فوق و دهن آن به سوى اسفل است پس لزوم و استقرار ادويه در آنجا مشكل بود بلكه قبل از وصول نفع ساقط شوند سوم آنكه شديد الحس است بهر آنكه عصبى است شظاياى اعصاب حس در آن بسيار است به اندك ايذا متالم مىگردد و درد بسيار مىشود و كثرت وجع جذاب مواد است چهارم آنكه موضوع در اسفل است انحدار فضول به سوى آن آسان بود پنجم آنكه محل استنكاف از نظر طبيب و از اظهار حال بر آن است پس در علاج امراض اين مهلت روا ندارند و هرگاه خللى در اين عضو محسوس شود به زودى در علاج آن كوشند چون امراض اين طول كنند اكثر علاج نپذيرند و علل