محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

340

قانونچه في الطب ( فارسى )

شراب ريحانى آنچه خم آن را بعد اندودن به زفت و يا قير و يا موم ، به عود و كشته ، بخور كنند ، و در آب انگور ، مورد و مصطكى و به شيرين و سيب ، قدرى داخل كنند ، و بعد از آفتاب گذاشتن ظرف آن را در زمين دفن كنند ريحانى نامند و . . . و شرابى كه از يك سال تا دو سال گذشته باشد عتيق نامند . ( مخزن الادويه ، ج 2 ، ص 400 ) شراب سوسن اين شراب را « ميسوسن » نامند . خواص : نافع است از براى ضعف معده و كبد و از براى غشى حادث از استفراغ مفرط و از براى خلفه و خروج خون و از براى ضعف قلب . صنعت آن : گل سوسن آزاد ، چهارصد عدد ؛ قمع و زردى ميان آنها دور كنند و پهن كنند بر چادرى پاكيزه تا خشك شود پس بگيرند قسط هندى ، قرنفل ، قصب الذريره ، از هريك ، دو اوقيه ؛ مجموع را نيم‌كوفته پس بگيرند ظرف زجاجى يك صف از گل سوسن در آن پهن كنند ، و صف ديگر آن را ادويه و هم‌چنين تا تمام شود و يك شبانه‌روز بگذارند بر آن پس بريزند از مثلث جيّد ، شانزده رطل ؛ پس بگيرند زعفران نيم اوقيه و مشك تبتى دو مثقال و با قدرى مثلث حل سازند و داخل نمايند در ادويه پس بياندازند بر آن ميعه سائله ، چهار اوقيه و روغن بلسان ، يك اوقيه و سر ظرف را يك ساعت واگذارند بر آن كاغذى پاكيزه و بر بالاى كاغذ ، پارچه كتانى بندند و بر بالاى آن گل بگيرند به طين حرّ كه به سبوس جو خمير كرده باشند و در سايه در موضع شمالى ، شش ماه بگذارند ؛ پس به كار برند . و در نسخه حكيم معصوم به جاى مشك ، عنبر به وزن مشك داخل است محمد حسين عقيلى خراسانى ، مجمع الجوامع ( قرابادين كبير ) : ج 2 ، ص 230 . شراب ميبه لفظ فارسى است مركب از مى و به . صنعت آن : قند سفيد مصفى پنج رطل ، آب بهى مروق ، شراب مثلث موصوف ، از هريك يك رطل و نيم ، به دستور به قوام آرند علاج الامراض . شربت ريباس / شراب ريباس شربت غوره / شربت حصرم / شربت آب‌غوره / شراب حصرم شراب حصرم : كه به فارسى « نموده » نامند . [ خواص آن ] : تشنگى بنشاند و تب گرم را سود دارد و خمار دفع كند .