محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

341

قانونچه في الطب ( فارسى )

صنعت آن : بگيرند حصرم - كه غوره انگور است - و بفشارند و آب آن را بگيرند و صاف كنند و بجوشانند تا به نصف آيد و زمانى بگذارند تا ته‌نشين گردد ، و به كرباس دولائى و يا زياده بپالايند و در هريك من آن يك من ، قند سفيد اضافه نموده شربت به‌پزند . ( قرابادين كبير ، ج 2 ، ص 368 ) شربت ميبه ساده جهت تقويت معده و جگر و رفع غثيان و قى و عطش و خلفه نافع است . [ صفت آن : ] قند سپيد پنج رطل در آب حل كنند و بپزند و كف بردارند پس آب سفرجل مروق و شراب مثلث هر واحد يك رطل و نيم اضافه كنند و به قوام آرند و مثلث كه در اين مستعمل كنند بايد كه چهل روز وى را در آفتاب داشته باشند و بعده چهل روز در سايه گذاشته و اگر خواهند گرم‌تر و قوىتر باشد عوض مثلث خمر كنند و بدل قند عسل و ميبه لفظ فارسى است مركب از مى و به . نوع ديگر ميبه مفوهه : معده و جگر را قوت دهد و تجويد هضم كند و سوء مزاج را كه عقب حميات پديد آيد نافع است و فرحت دل بخشد و حرارت غريزى مشايخ و مبرود مزاجان برانگيزد و غثيان و قى و فواق و اسهال و هيضه و غشى كه از هيضه باشد زايل كند . [ صفت آن : ] فلفل ، دارفلفل ، دارچينى ، زنجبيل ، هريك ، سه درم ، عود هندى ، قاقله ، بسباسه ، سنبل الطيب ، زعفران ، هيل ، جوزبوا ، هريك ، يك درم ، مشك خالص دانگى جمله را باريك سازند و چون شربت ميبه ساده را از آتش فرو آرند اين اشيا ممزوج نمايند و بعضى مصطكى دو درم مىافزايند و بعضى حوايج را باريك نمىكنند بلكه نيم‌كوب كرده در خريطه انداخته در حين غليان مىافكنند و بعد سرد شدن خريطه را افشرده برون مىكنند . ( قرابادين قادرى ) صفت قرص افسنتين بگيرند اسارون ، افسنتين ، انيسون ، تخم كرفس ، بادام تلخ ، شكاعى و باد آورد و عصاره غافث و مصطكى و سنبل ، هريك دو درم . شربتى سك مثقال با پنج درم گلقند يا پانزده درم سكنجبين ساده . ( طب اكبرى ) ضماد طحال صنعت آن : سداب ده مثقال ، بوره ، فودنج ، از هريك ، سه درم ، اشق چهار مثقال ، كوفته ، بيخته ، به سركه ضماد كنند و نيز ضماد ترب و كنجد باريك سائيده خيلى مفيد و اضمده محلله در خلاى معده نهند و زياده از سه ساعت نگذارند بعد به طبيخ بابونه و كبريت بشويند و روغن خيرى مالند . طبيخ افتيمون / مطبوخ افتيمون طبيخ زوفا [ خواص : ] جهت ربع و ضيق النفس و سرفه نافع است .