محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

339

قانونچه في الطب ( فارسى )

آن هر روز سى درم با يك اوقيه شكر سفيد يا سكنجبين عنصلى يك اوقيه و گاهى زياده كرده مىشود بر اجزاى اين شراب ، مصطكى رومى ، اذخر مكى ، ساذج هندى ، صبر سقوطرى ، از هريك ، دو درم ، غاريقون سفيد چهار درم ، نزد حاجت به اين‌ها . ( قرابادين عقيلى ) شراب بادرنجبويه صنعت آن : آب بادرنجبويه تازه ، قند سفيد ، از هريك ، يك من و اگر تازه يافته نشود طبيخ يابس آن پنجاه مثقال بقوام آرند مجمع الجوامع . شراب بادرنجبويه صنعت آنكه شيخ الرئيس در ادويه قلبيه ذكر كرده و در اكثر اقسام ضعف قلب و دماغ و تنقيه آنها مجرب است ؛ تخم كاسنى ، تخم فرنجمشك ، تخم بادرنجبويه ، از هريك ، ده مثقال ، گاو زبان گيلانى ، گل گاو زبان ، رازيانه ، بيخ بنفشه ، اصل السوس مقشر ، از هريك ، سه مثقال ، پرسياوشان ، بسفايج فستقى مقشر ، افتيمون ، از هريك ، پنج مثقال ، بادرنجبويه نه مثقال ، در گلاب و عرق بيدمشك و آب سيب خيسانيده ، جوشانيده ، صاف نموده با يك‌صد و چهل مثقال قند سفيد به قوام آورند . ( قرابادين عقيلى ) شراب ريباس [ خواص آن ] : مقوى معده و قلب است و صفرا بشكند ، و دفع خمار كند ، و حميات صفراوى را نافع باشد ، و اشتهاى طعام آورد و تشنگى بنشاند و قى و اسهال صفراوى باز دارد . صنعت آن : بگيرند ريباس قلم رسيده بالغ ، و به كارد چوبى سر و دنبال آن را جدا كنند ، و در هاون سنگى به دسته سنگى بكوبند ، و آب آن را بگيرند ، و به كرباس صافى نموده در ديگ سنگى كرده چند جوش بدهند و كف آن را بگيرند پس فرود آورده بگذارند تا ته‌نشين شود پس صافى آن را بگيرند چنان كه درد داخل نشود و در هريك من از آن آب يك من قند سفيد داخل كرده در ديك سنگى به آتش ملايم بپزند تا به قوام آيد ، نگاه دارند . [ تذكر ] : اولى آن است كه در هر سه من از آب ريباس يك من قند سفيد داخل كرده به قوام آورند ، بلكه سزاوار آن است كه هم‌چنين باشد ، و شراب را سرد كرده در شيشه نگاه دارند ، و بعد از غذا به سه ساعت دو مثقال آن را چهل مثقال آب داخل كرده بياشامند ، هم بعد از غذاى چاشت ، و هم بعد از غذاى شب كه - بعون اللّه تعالى - نافع است . ( قرابادين كبير ، ج 2 ، ص 142 ) شراب ريحانى عتيق / شراب ريحانى