محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

332

قانونچه في الطب ( فارسى )

حلواى فالوزج معرب پالوده فارسى است و اين مسمّن و مبهى است . صنعت آن : نشاسته ( نود مثقال ) ، شير ( دو من ) ، قند ( مثله ) ، ( دو من ) ، آب را با دو من شير مخلوط كنند و نصف آن را با ربع قند بجوشانند تا قوامى گيرد و باز شير باقى مانده را ربع قند اضافه كنند و نصف قند ديگر را قوام داده و با مغز بادام مقشر و آرد نخود پخته مقشر بريان كرده ممزوج نموده در ظرف ريزند . حنديقون هو شراب عتيق ، قد طبخ فيه الزنجبيل و القاقلة و الهيل و القرنفل و الدارصينى و الفلفل مع العسل . ( بحر الجواهر ) . خنديقون و خندريقون نيز آمده . ماهيت آن : شرابى است كه از ادويه و خمر ترتيب مىدهند و از تراكيب اطبّاى فرس است . و معنى آن شراب برى است و به يونانيان نرسيده و لهذا در كتب ايشان ذكر آن نيست و نسخ آن متعدد و مختلف است ، و بالجمله در قرابادين به تفصيل ذكر نموده شده . طبيعت آن : در دوم گرم و در آخر آن خشك . افعال و خواص آن : مولد خون صالح و مقوى هاضمه و مفتح سده جگر و معده و طحال و سرخ‌كننده لون بدن . و ادهان آن فربه‌كننده بدن و مزيل امراض عسر العلاج و قاطع حمى ربع . و هرگاه ترياقيت عظيم مطلوب باشد ، قدرى بادزهر حيوانى بعد سرد شدن تركيب آن ، در آن داخل نمايند . ( مخزن الادويه ) دهن الورد خام بگيرند ورق گل سرخ تازه خوش‌بو كه اقماع و تخم و سبزى آن را بالكل دور نموده باشند و در شيشه كنند و روغن كنجد تازه و يا زيت تازه بر آن ريزند و در آفتاب گذارند تا رنگ گل سفيد گردد . پس فشرده برآورند و گل تازه بر آن ريزند و در آفتاب گذارند و همين قسم تا هفت مرتبه تجديد مىكرده باشند و بعضى تا پنج مرتبه نيز اكتفا نموده‌اند و ليكن هرچند زياده تجديد كرده شود قوىتر مىگردد . بدان كه دهن ورد متخذ از زيت الانفاق و كنجد تازه كه گل بسيار در آن داخل كرده باشند و مكرر تجديد نموده دهن ورد خالص مىنامند ، جهت آنكه اين وجه خالص مىباشد از آميختگى جرم آن با روغن كنجد بخلاف انواع ديگر . صنعت دهن ورد مطبوخ : بگيرند ورق گل سرخ تازه را و فشرده آب آن را بگيرند و با مثل آن روغن كنجد تازه به آتش ملايم طبخ نمايند تا آب رفته روغن بماند و ليكن احتياط نمايند كه نسوزد و در ظرف چينى يا شيشه نگاه دارند و اگر در قدر مضاعف ترتيب دهند بهتر است و اگر مغز بادام مقشر و يا كنجد با ورق گل مكرر پرورده نمايند در كيسه كرباس پاكيزه كرده بمالند تا بادامها و كنجد جذب رطوبت اوراق گل نمايند پس بادام را خشك نموده تجديد نمايند تا آنكه