و اقوى در فعل " . و بعضى اطبا گفته كه اطريفل معرب از لغت يونانى است و معنى آن سه هليله است . و گفته شده كه اين معجون از تراكيب " اندروماخس اول " است و ابن ماسويه گمان كرده كه از مخترعات جالينوس است . شيخ داوود گفته كه نيست چنين كه ابن ماسويه توهم كرده ، زيرا كه اسحاق بن يوحنا از جرجس - والد بختيشوع ، طبيب عباسيين كه ناقل صناعت طبّ است از لغت يونانى به لغت نبطى - آورده كه اطريفل به لغت يونانى دوايى است مركب از هليلجات از اندروماخس اول . و بعضى ديگر را گمان آن است كه از تراكيب اطباى هند است و معرب " ترى پهلا " ى هندى است ، يعنى سه ميوه كه هليله و بليله و آمله باشند . قلانسى گفته كه " اطريفل معرب از لغت هندى است و معنى آن سه هليله است " . و ليكن در عرف اطبا اطلاق كرده مىشود اين اسم بر مركب از هليلجات خمس يعنى سه هليله مشهور و بليله و آمله و يا شير آمله كه آن آمله پرورده در شير است ، چنان‌چه در آملج ذكر يافت از براى ازاله تجفيف آن . و بايد دانست كه اولى آن است كه شير آمله در مفرحات داخل كرده شود و آمله غير پرورده در شير در اطريفلات . اين بود اقوال اطبا در اين باب . مىفرمايد كه در كتاب كافى - از كتب اربعه احاديث شيعه - از محمد بن يحيى از احمد بن محمد بن عيسى از سعيد بن جناح مروى از ابى عبد اللّه امام به حق ناطق جعفر بن محمّد الصّادق - عليهما السّلام - روايت كرده‌اند كه آن حضرت فرموده‌اند كه موسى بن عمران - على نبينا محمّد و آله و عليه الصلاة و السّلام - شكوه نمود به پروردگار خود عز و جلّ از زيادتى رطوبت و بلّت . پس امر كرد پروردگار عالميان كه بگير هليله و بليله و آمله را ، پس معجون ساز اين جمله را به عسل مصفى و فراگير از اين دوا . پس ، حضرت امام عليه السّلام فرمودند كه اين دوا همان است كه شما آن را اطريفل ناميد . بنابراين ، نيست اطريفل از تراكيب اندروماخس و نه از تراكيب جالينوس و نه اطباى هند ، بلكه از تراكيب سماوى منزل به پيغمبر است ، ليكن ممكن است كه اندروماخس اول اسم اطريفل بر آن گذاشته و به آن شهرت داده ، و يا اطباى هند آن را ترى پهلا كه معرب آن اطريفل است نام گذاشته و به اين نام در ميان ايشان اشتهار يافته باشد . و در كتاب فردوسى - كه از كتب حديث اهل سنّت و جماعت است - نقل شده از ابن عباس كه او روايت كرده از حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - كه آن حضرت فرمودند كه " هليله سياه و هليله كابلى منقى و هليله زرد منقى و بليله و آمله منقى را كوفته بيخته به روغن گاو چرب نموده به عسل مصفى معجون سازند و اين اطريفل است " . انتهى . ( قرابادين كبير ، ج 1 ، ص 474 و 475 ) انواع اطريفل : 1 . اطريفل اسطوخودوسى 2 . اطريفل اسطوخودوس مسهل 3 . اطريفل افتيمونى 4 . اطريفل اكبر 5 . اطريفل تربدى 6 . اطريفل جوز جندم 7 . اطريفل خبث الحديد اكبر 8 . اطريفل خبث الحديد 9 . اطريفل خبث الحديد جوز جندم 10 . اطريفل خبث الحديد مطبوخ 11 . اطريفل ديدان 12 . اطريفل زبيب 13 . اطريفل رمّانى 14 . اطريفل سنامكى 15 . اطريفل شاه‌تره 16 . اطريفل صبرى