محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
119
قانونچه في الطب ( فارسى )
الجِنسُ السَّابِعُ جنس هفتم المَأخُوذُ من كَيفيَّةِ جِرمِ العُرُوقِ و يَنقَسِمُ إلى الحارِّ ، و البارِدِ ، و المُعتَدِلِ بينهما . اين جنس كه به سه درجه گرم ، سرد ، و معتدل تقسيم شده ، در اصل نظر به ميزان حرارت و برودت خون و روح داخل شريان دارد كه آن را از حرارت ملمس درك مىكنند . فَالحارُّ يَدُلُّ علي حَرارَةِ ما في تَجويفِهِ من الدَّمِ و الرُّوحِ . ملمس حار ( گرم ) : نشانه حرارت خون و روح درون شريان است . و البارِدُ يَدُلُّ علي بُرُودَتِهِ . ملمس بارد ( سرد ) : علامت برودت خون و روح است . و المُعتَدِلُ يَدُلُّ علي اعتِدالِ حالِهِ « 1 » . نبض معتدل در حرارت : دلالت بر اعتدال خون و روح از نظر حرارت و برودت دارد . هفت جنس پيشين به بررسى يكى از ويژگيهاى نبض مىپرداخت ، اما سه جنس بعد به مقايسه برخى از اين ويژگيها با هم مىپردازد . الجِنسُ الثَّامِنُ جنس هشتم الماخُوذُ من وَزنِ الحَرَكَةِ و هو أن يَكُونَ زَمانُ السُّكُونِ مُساوِياً لِزَمانِ الحَرَكَةِ ، و يَدُلُّ علي اعتِدالِ الحالِ في الانقِباضِ و الانبِساطِ . اين جنس به مقايسه زمان حركت انبساطى ( حركت ) و زمان حركت انقباضى ( سكون مجازى ) نظر دارد و سه حالت بيشتر براى آن متصور
--> ( 1 ) . ب : حاله فى الحر و البرد .