محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

105

قانونچه في الطب ( فارسى )

و كَثرَةُ اللَّحمِ مع كَثرَةِ الشَّحمِ تَدُلُّ علي إفراطٍ الرُّطُوبَةِ . اما زياد بودن چربى و گوشت در بدن دلالت بر رطوبت بسيار دارد . و منها أحوالُ الشَّعرِ 3 . حالات مختلف مو - فَسُرعَةُ نَباتِهِ تَدُلُّ علي اليُبسِ « 1 » - و كَثرَتُهُ تَدُلُّ علي الحَرارَةِ - و قِلَّتُهُ تَدُلُّ علي الرُّطُوبَةِ - و غِلظَتُهُ « 2 » تَدُلُّ علي كَثرَةِ الأبخِرَةِ « 3 » الدُّخانِيَّةِ - و رِقَّتُهُ « 4 » تَدُلُّ علي قِلَّتِها - رشد سريع موها دليل خشكى - پرمويى بدن دليل حرارت مزاج - كم مويى نشانه ترى مزاج - كلفتى موها نشانه زياد بودن بخار دخانى در بدن - و نازكى آنها دال بر كمى آن است . - و جُعُودَتُهُ تَدُلُّ علي الحَرِّ و اليُبسِ - و سُبُوطَتُهُ تَدُلُّ علي ضِدِّ ذلك - و سَوادُهُ يَدُلُّ علي الحَرِّ - و صُهُوبَتُهُ علي البَردِ - و شُقرَتُهُ و حُمرَتُهُ علي القُربِ من الإِعتِدالِ . - و بَياضُهُ يَدُلُّ إمّا علي البُرُودَةِ و الرُّطُوبَةِ و إمّا علي اليُبسِ . - موى مجعد نشانه گرمى و خشكى - لختى مو نشانه سردى و ترى - موى مشكى نشانه گرمى مزاج - موى بور « 5 » نشانه سردى مزاج - موى زردى كه به سرخى بزند و موى سرخ « 6 » ، نشانه نزديك بودن مزاج به اعتدال - و سفيدى مو گاه نشانه سردى و ترى ، و گاه نشانه خشكى مزاج

--> ( 1 ) . ب : اضيفت ( وان افراط فى السرعة يدل علي الحرارة و اليبس ) . ( 2 ) . ب : و غلظه . ( 3 ) . ب : البخار . ( 4 ) . ب : ودقته . ( 5 ) . صهوبت رنگى است متوسط ميان سرخى و زردى كه مايل به سفيدى بود . ( 6 ) . شقرت رنگي است كه زردي مايل به اندك سرخي باشد و حمرت سرخي خالص است .