--> كه فعل كند در بدن انسان به ايجاد احوال يا حفظ آنها سبب خوانند ، خواه آن چيز بدني بود يا غير بدني و خواه جوهر بود ( چون غذا و دوا ) و خواه عرض ( چون حرارت و برودت ) . از اين رو ، شيء واحد به اعتبارات مختلف مىتواند هم سبب باشد و هم مرض و هم عرض ، مثلًا سعال ، نسبت به ذات الجنب عرض بود ، اما اگر مستحكم شود ، في نفسه مرض گردد . همچنين ، اگر موجب انصداع عرق شود سبب است . پس يك چيز مىتواند كه هم عرض بود ، هم مرض ، و هم سبب . بايد دانست هر سببى كه بعد زوال اثرش باقى بماند ، آن را سبب مختلف گويند و الا غير مختلف خوانند . و اسباب احوال بدن انسان سه گونه است : بادي و سابق و و اصل . چنانچه گفته خواهد شد . در اينجا اين قدر بدانند كه سبب يا ضروري است - يعني حيات بدون آن ممكن نيست كه آن را « سته ضروريه » گويند يا ضروري نيست . و اسباب غير ضروري از دو وجه بيرون نيست ؛ يا آن كه مضاد طبع بود ( چون قطع و غرق و حرق و سموم و امثال آن ) ، يا مضاد طبع نبود ( چون اندفان و تمرغ در رمل و تدهين به ادهان و مانند آن ) . برگرفته از مفرح القلوب .