گفت : از او دور بايستند . در اين حال بيمار بقى و اسهال شديد افتاد و كثافات بسيار از او دفع شد ، بقسمى كه به حال ضعف افتاد . سپس او را با عطريات و بوى خوش و با آب دراج پخته تقويت نمودند ، تا پس از چند روز به هوش آمد . ما از عمل بختيشوع بسيار متعجب شديم . از او جريان را پرسيديم ؟ در جواب ما گفت : در كار اين شخص فكر كردم ، كه اگر داروى ديگرى براى او تجويز كنم ، تا آن را حاضر نمايند و بپزند ، حالش بدتر شده خواهد مرد . و چون كسانى كه بقولنج شديد مبتلى مىشوند ، آنها را با فضلهء كبوتر و نمك معالجه مىنمائيم . در مورد اين مريض هم از نظر فوريت موضوع چنان كردم ، يعنى از آب حوضچه كه در اثر آفتاب گرم شده و فضله كبوتران هم در آن به قدر كافى موجود بود و زودتر از هر داروئى به نتيجه مىرسيد ، به او خورانيدم . به اين كيفيت او را معالجه نمودم و به حمد اللّه شفا يافت . ابن ابى اصيبعه به نقل از بعضى كتب گويد : كه بختيشوع هنگامى اجازهء تنقيه مىداد كه قمر متصل بذنب باشد ، زيرا در آن‌وقت بيماران قولنجى معالجه مىشدند و داروهاى ديگر را در موقع برابرى قمر با زهره تجويز مىنمود و مىگفت بيمار در آن موقع با استعمال دارو فورا شفا مىيابد . چون بختيشوع وفات يافت يك پسر بنام عبيد اللّه و سه دختر از خود بجا گذاشت . وزراء و اولياء امور از ورثه او مطالبه مال نموده و اموال آنها را مصادره كردند . لذا بين فرزندان هم كم‌كم اختلاف و تفرقه افتاد . بختيشوع روز يكشنبه بيست و دوم صفر سال دويست و پنجاه شش وفات كرد . از بختيشوع بن جبرائيل كلماتى نقل شده است : « او گفت : آشاميدن آب در حال گرسنگى بد ، و غذا خوردن در حال سيرى بدتر است ؛ « او گفت : خوردن كم از چيزى كه مضر باشد بهتر از خوردن زياد از خوردنى نافع است » . بختيشوع بن جبرئيل ، كتابى در حجامت دارد ، كه بطريقه سؤال و جواب است . 2 1 5 - جبرائيل بن عبيد اللّه بن بختيشوع جبرائيل بن عبيد اللّه بن بختيشوع ، مردى فاضل و دانشمند و در صنعت طب ماهر و اين صنعت را به حد كمال داشت . و در اعمال طبى درايت او كامل و مصنفات قابل توجهى در