ابن أبي أصيبعة ( مترجم : سيد جعفر غضبان )

272

عيون الأنباء في طبقات الأطباء ( فارسى )

جالينوس براى شناختن علل اعضاء ظاهره در بدن كتابى نوشته و در اين موارد بمعاينهء حسى از مريض و مشاهدهء علل مزبور ، اكتفا كرده است ؛ كتاب دوم در اين مرتبه « كتاب النبض الكبير » ، است كه به چهار جزء تقسيم مىگردد و هر جزء چهار مقاله است - از مطالعهء جزء اول ، اقسام نبض و جزئيات هر نوع از آن‌ها و از مطالعهء جزء دوم ، كيفيت استنباط در هريك از انواع نبض و از مطالعهء جزء سوم ، اسباب و موجبات حركات نبض و از جزء چهارم ، معرفى خواص و منافع نبض استفاده مىگردد - اين قسمت يكى از ابوابى است كه در شناختن بيماريها و درجهء تأثير آنها و نسبت امراض مزبور به بدن ، مفيد مىباشد . اما مرتبهء پنجم ، در اين مرتبه سه كتاب مورد توجه است : كتاب اول - كتاب حميات ( تبها ) مىباشد ، كه در دو مقاله است ، از اين كتاب طبع هر نوع تب معلوم مىگردد ، همچنانكه از همين راه مىتوان هر صنفى از تبها را شناخت ؛ كتاب دوم - « البحران » كه در سه مقاله است - از اين كتاب اوقات بيمارى معلوم مىشود ، تا داروهائى كه به بيمار مىدهند ، موافق موقع مرض باشد و همچنين حالت بيمار از آن جهت كه چه عوارضى خواهد داشت و در هريك از بيماريها بدست مىآيد و معلوم مىدارد آيا عاقبت بيمار به بهبود منتهى مىشود يا نه و چه وضعى پيش خواهد آمد و چرا چنان مىشود ؟ ؛ كتاب سوم - « كتاب ايام البحران » است كه آن هم در سه مقاله تنظيم شده است - از اين كتاب اوقات بحران و آنكه چند روز طول خواهد كشيد و اسباب و نشانه‌هاى آن چيست ، مىتوان استفاده نمود . در مرتبهء ششم ، فقط يك كتاب و آن كتاب « حلية البرء » است كه در چهارده مقاله تنظيم شده است - از اين كتاب قوانين و مقررات و ترتيب معالجات بنا بر راى اصحاب قياس در هريك از بيمارىها استفاده مىگردد . البته كسانى كه اين كتاب را مىخوانند ناچارند كه بكتاب « ادويه مفرده » همچنين كتابهاى جالينوس را در داروهاى مركب