ابن أبي أصيبعة ( مترجم : سيد جعفر غضبان )

271

عيون الأنباء في طبقات الأطباء ( فارسى )

و مقالهء مربوط به شكل و هيكل متناسب و مقاله مربوط به بدى مزاجهاى مختلف ( سوء مزاج ) را پيدا مىكند ، كه همه را بخواند و از آن مطلع گردد و متعلم مايل مىشود ، كتاب او را ( جالينوس ) در ادويهء مفرده و غيره نيز ببيند ؛ كتاب « قوى الطبيعيه » متعلم را مايل مىسازد كه كتاب جالينوس كه در باب منى است مطالعه نمايد . همچنين مطالعهء كتاب « منافع الاعضاء » متعلم را شايسته مىسازد بكتابهاى ديگر جالينوس ، كه دربارهء قوى و ارواح و افعال است ، مراجعه نمايد ؛ كتاب « التشريح الصغير » موجب تشويق متعلم به كار تشريح و امور مربوط به آن مىگردد . بايد دانست در مرتبهء سوم تعليم فقط يك كتاب است كه در شش مقاله تنظيم شده و آن كتاب « العلل و الاعراض » است . جالينوس مقالات مربوط به اين كتاب را بطور متفرق نوشته بود ، ولى اسكندرانيان آنها را جمع كرده و در يك كتاب تنظيم نمودند . از اين كتاب بيماريها و موجبات و اسباب آنها و اعراض حادثه و بيماريها را مىتوان شناخت . اين قسمت از تصنيف طب بنا بر نظر و راى اصحاب قياس بسيار غنى و مفيد است . اگر كسى مطالب اين كتاب را مورد بررسى و مطالعه قرار دهد و آنها را بفهمد ، ديگر نكته‌اى از صنعت طب براى او مخفى نخواهد ماند . در مرتبهء چهارم - دو كتاب مورد استفاده است ، يكى كتاب « تعرف علل الاعضاء الباطنه » كه در شش مقاله تنظيم گرديده است - از اين كتاب تمام علل و دردهائى كه در اعضاى درونى حادث مىگردد ، شناخته مىشود ، زيرا اين بيماريها به چشم ديده نمىشوند و از ديد انسان مخفى هستند و بايد از طريق نشانه‌هاى هريك آنها را شناخت و چون نشانهء صحيح هريك دانسته شد ، انسان يقين مىكند كه فلان عضو فلان بيمارى را پيدا كرده است - مثلا ذات الجنب ورمى است حار ، كه در غشاء داخلى دنده‌ها بروز مىنمايد و علامت قطعى آن تنگى نفس و دردى كه بيمار را تكان مىدهد و تب و سرفه است . اين علائم در موردى اگر جمع شد ، معلوم مىگردد كه غشاء داخلى زير دنده‌ها بورم گرمى متورم گرديده است ؛