« هشتم ) در بيان قوانينى كه در مورد اشعار و اقسام گفتارهاى شعرى معمولى و اشعارى كه در فنى از فنون است مىباشد . در اين كتاب قوانين تمام امورى كه با صنعت شعرى سازش دارد و اقسام آنها و اينكه صنعت هر نوع از آنها چگونه و با چه امورى سازش دارد و بوسيلهء آن امور اشعار بليغ‌تر و نزديكتر بفهم و خوش عبارت‌تر مىگردند ، بيان نموده است . اين كتاب را به يونانى « فوطيقا » « 1 » مىنامند ، يعنى « كتاب شعر » ؛ اين بود كليات منطق و كتبى كه مشتمل بر اجزاء آن است . « كتاب چهارم ( جزء چهارم ) از نظر معنى و افاده مطلب بر ساير كتب برترى دارد و مقصود از منطق در مرحلهء اول در حقيقت همان امورى مىباشند كه در كتاب ( جزء ) چهارم بيان گرديد و بقيه كتب ( اجزاء ) ديگر براى فهم مفاد جزء چهارم تدوين شده است ؛ « آن سه كتاب اول بجاى مقدمات و پيش‌گفتار و مبيّن طريقه ورود به منطق مىباشند ؛ « چهار جزء بعد از جزء چهارم به دو منظور تدوين گرديده است . يكى از آنها چنين است كه هريك از آن چهار جزء مشتمل بر مطالبى است كه براى تفهيم بهتر جزء چهارم و استمداد براى فهم آن محسوب مىگردد و مطالب هريك مكمل ديگرى است ، نهايت آنكه حالت تكميلى آنها با يكديگر تفاوت دارد . منظور دوم جهت تعيين حدود مطالب اجزاء منطق مىباشد ، با اين كيفيت كه اگر مطالب منطقى از هم متمايز نباشند ، قوانين هريك به خوبى شناخته و درست فهميده نمىشود و انسان نمىتواند در گفتارها حق را تشخيص داده و به يقين برسد . « مثلا اگر انسان مقررات جدل را به كار برد ، درحالىكه بدون قصد چنين كرده و ندانسته كه در طريق جدل قرار گرفته است . در آن صورت از امر قطعى به امر ظنى كشيده شده است . يا آنكه ندانسته از طريق مغالطه وارد بحثى شده ، يا امور

--> ( 1 ) - La Poetique ( Poetica )